Recensie

Marente de Moor duikt een Russisch bos in

Marente de MoorBeeld Eddo Hartmann

Marente de Moor duikt in een Russisch bos, in het leven tussen mens en dier.

Marente de Moor (1972) is niet bepaald een schrijfster van heldere boodschappen, klare lijnen, stevige verhalen. Eerder kun je haar werk esthetisch, poëtisch, impressionistisch noemen. In haar roman ‘De Nederlandse maagd’ bijvoorbeeld, uit 2010, probeerde ze de ambiguïteit van het vooroorlogs klimaat weer te geven, maar het boek moest het vooral hebben van stemmingsbeelden, mooie regels, pakkende observaties. Niettemin kreeg ze er de AKO-literatuurprijs voor.

Ook het zojuist verschenen ‘Foon’ is zo’n ongewone en raadselachtige roman. Het is fraai geschreven, de Moor weet prachtig sferen op te roepen, het zit vol sprookjesachtige en magische gebeurtenissen maar waar het boek eigenlijk naartoe wil is niet erg duidelijk, de schrijfster laat het aan de lezer over om de thematiek in te vullen.

Angstaanjagend oergeluid

‘Foon’ speelt zich af in het westen van Rusland, in een verlaten dorpje in het bos. Twee verdoolde zoölogen leven in primitieve omstandigheden in de buurt van hun voormalig, inmiddels opgeheven onderzoekscentrum. Lev, de oude professor, is dementerend, zijn nogal wat jongere vrouw uit wier mond we het verhaal vernemen, vraagt zich af wat er eigenlijk van hun leven is terechtgekomen. In het bos wordt regelmatig een angstaanjagend oergeluid vernomen, maar niemand weet waar het vandaan komt; is het de aarde die knarst, is het maatschappelijk gedreun, de aankondiging van de apocalyps, verbeelden ze het zich? De Moor hoedt zich er tot het einde van haar boek voor uitsluitsel te geven. Dit is een boek vol onopgeloste magische gebeurtenissen, geheimenissen.

De twee zoölogen staan inmiddels ook dichter bij de dieren die ze ooit bestudeerden dan bij de mensenwereld, hun kinderen zijn weggetrokken, ze worden omringd door honden, katten, beren, geiten, vleermuizen, alsmede door geesten, trollen en heksen. Als de buitenwereld binnenkomt is het in de vorm van electriciteitsrekeningen, politieagenten die eens komen kijken. Ook speelt een zekere Esther, Hollandse op zoek naar oerculturen, een opmerkelijke maar onopgehelderde rol.

De Moor, slaviste, weet heel goed die sfeer van oude Russische verhalen en sprookjes op te roepen, die ze als het ware inzet tegen onze wereld van technologie en efficiency: “Het griezelige in de wereld was nooit raadselachtig. Duizenden jaren leefde de mens in een wereld van mysteriën, die je onopgehelderd naast je neer kon leggen. Soms namen ze de vorm aan van een wonder. Leve de raadselachtigheid!” Deze zin, ergens uit het midden van ‘Foon’, zou heel goed als motto voor dit boek kunnen dienen.

De vrouwelijke hoofdpersoon, mevrouw Bolotova, van eenzaamheid flink alcoholisch geworden, droomt ervan dat de machinist van een naburige spoorlijn haar uit haar bos komt verlossen, hup de grote wereld in: “wat had ik hier te zoeken? Dat ik niet begreep hoe onhandig het is om je op het randje van het grootste land ter wereld te vestigen. Dat ik niet aanvoelde dat er een moment zou komen dat ik eruit geduwd zou worden. Kunt u even opschuiven? Hier is de verandering! Nee, de tijd zou geen uitzondering maken voor ons.”

Schimmige verhalen

Als er al iets is waarover dit boek ‘gaat’ dan wel over die frictie tussen natuurlijk, primitief leven en maatschappelijk leven in een georganiseerd verband. Maar in feite zwelgt de hoofdpersoon in haar wereld van schimmige verhalen, veelzeggende dieren, halve hallucinaties. In haar universum heeft een pasgeboren bokje dat ze mee in bed trekt iets duivels, is de honingbeer een goede warme vriend al bijt hij weleens in een arm, en het verhaal wordt zelfs, nota bene, min of meer uitgeblazen door een mammoet, die Russische oerolifant.

Karakteristiek genoeg heeft de ‘ik’ een terugkerende nachtmerrie over een monster, half mens half hond. In zekere zin beschrijft De Moor mensen die terugkeren naar hun dierlijke staat, deels rationeel, deels instinctief. Met haar door mysterieuze en magische krachten en motieven aangedreven personages onderscheidt De Moor zich beslist van het gros van de Nederlandse literatuur maar ze verwacht ook een groot inlevingsvermogen van de lezer, die zijn weg maar moet zien te vinden in dit labyrint van de verbeelding waarvan ergens staat dat ze ‘zich niet alleen in je hoofd afspeelt, maar overal om ons heen aanwezig is.’

Oordeel

Poëtisch, impressionistisch; onduidelijk in intenties.

Marente de Moor
Foon
Querido; 320 blz. € 20

Zondag 16 september treedt Marente de Moor op tijdens de boekenparade in TivoliVredenburg.

Recensenten van Trouw bespreken pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers. Meer recensies leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden