null Beeld
Beeld

Klassiek & ZoPeter van der Lint

Mag ik nog wel van Puccini houden?

Pas nog las ik ergens dat het misschien tijd wordt om die hele Ludwig van Beethoven maar op te doeken. Te elitair, te man, te wit, te veel macht daardoor, te weinig inclusief – te ‘te’ van alles eigenlijk in onze snel veranderende maatschappij. Beethoven? Ja, die Duitse componist, die op het gebied van de kunstmuziek zo’n beetje het hoogst haalbare vertegenwoordigt in onze westerse wereld. Een genie zonder gelijke. Als we de grote Ludwig van zijn sokkel trekken, en Beethovens symfonieën, sonates en strijkkwartetten gaan opdoeken, dan kunnen we met alles wel ophouden. Toch?

Het zou een sterk staaltje zijn van ‘cancelcultuur’, dat gelukkig niet het woord van 2020 is geworden. Een hybride woord, afstammend van het Engelse cancel culture, dat misschien het best vertaald kan worden met ‘afrekencultuur’ of ‘opdoekcultuur’. Het was dit jaar dus net niet trending, om nog maar eens zo’n goed Nederlands woord te gebruiken, omdat er – gelukkig zou je bijna zeggen – iets anders rondwaarde dat onze cultuur zo goed als cancelde. Een onzichtbaar en vijandig coronavirus dat wél het woord van het jaar opleverde: anderhalvemetersamenleving.

Dat woord suggereert trouwens evenzeer dat je afstand neemt. Want cancelcultuur wil zeggen dat je voor­taan met een boogje om iemand en diens kunst heen loopt, omdat ineens blijkt dat diegene kennelijk iets onoirbaars heeft gedaan in het verleden. Kun je nog naar Michael Jackson luisteren na zijn (vermeende) ongepaste gedrag met kinderen? Of naar Richard Wagner na zijn (bewezen) abjecte antisemitisme?

Geen overspel

En er voegt zich nóg iemand in dit onvolledige rijtje: Giacomo Puccini. In de vierdelige NTR-serie ‘Chazia en Puccini’, die morgenavond begint, stelt Puccini-liefhebber Chazia Mourali zichzelf de vraag: ‘Mag ik nog wel van Puccini houden?’ In een op de schilders-series van Jeroen Krabbé lijkende zoektocht gaat Mourali naar Italië om antwoorden te vinden op die vraag. En ze begint op het kerkhof van Torre del Lago bij het graf van Doria Manfredi. De dienstmeid van de Puccini’s pleegde op 23-jarige leeftijd zelfmoord door gif in te nemen. Zij was de openlijke en luide beschuldigingen van mevrouw Puccini zat. Later bleek dat de arme Doria een virga intacta was, en dat ze dus geen overspel had gepleegd met de componist.

Feit is wel dat Puccini in deze #MeToo-tijden aan de schandpaal genageld zou zijn. Want hoewel de onschuldige maagd Doria slechts een postiljon d’amour bleek te zijn geweest voor haar nicht Giulia, heeft Puccini bijna alle vrouwen die in zijn biografie figureren wel op de een of andere manier ongepast benaderd of bepoteld. Een voor vrouwen nare en dominante man, die zijn haast dierlijke passie voor hen maar moeilijk kon beteugelen. Theun de Vries heeft daar in zijn historische roman ‘De première’ beeldend over geschreven.

Brallende Amerikaanse cultuur

Vrouwen spelen een hoofdrol in bijna al zijn opera’s. De ziekelijke Mimì, de fulminante Tosca, de geisha Butterfly, de schietende cowgirl Minnie, de slavin Liù en de ijsprinses Turandot – ze worden vrouwen van vlees en bloed via Puccini’s meesterlijke muziek. Puccini-kenners zien overeenkomsten tussen de zelfmoord van Liù en die van Doria Manfredi, en Mourali zal dat vast bespreken in haar serie. Hopelijk zal ze het ook hebben over de eerste versie van ‘Madama Butterfly’. Daarin laat Puccini de brallende Amerikaanse cultuur heftig botsen op de timide Japanse, en schildert hij de Amerikaanse, mannelijke suprematie af als weerzinwekkend. Want Puccini hield van zijn vrouwen en gunt hen uiteindelijk allemaal de morele overwinning.

Peter van der Lint schrijft iedere week met aanstekelijk enthousiasme over de wereld van de klassieke muziek. Lees zijn columns hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden