Madonna (60) blijft strijden, maar is niet echt meer aan het winnen

Madonna in 2017 Beeld Getty Images for The Met Museum/Vogue

Vandaag wordt Madonna zestig, maar de superster peinst er niet over met pensioen te gaan. In tegendeel: de oudere popdiva wil als rolmodel fungeren. Gaat haar dat lukken?

"Ik heb te maken met leeftijdsdiscriminatie. Ik word neergehaald omdat ik met jongere mannen uitga en dingen doe die alleen jongere vrouwen geacht worden te doen. Maar wie maakt die regels? Ik zal er tegen blijven vechten." Ze toonde zich strijdbaar, Madonna, in een interview met de Amerikaanse website The Cut. Vandaag viert de superster, die in 1983 haar eerste hit scoorde met 'Holiday', haar zestigste verjaardag.

Met het klimmen der jaren krijgt ze steeds vaker voor de voeten geworpen dat ze zich niet naar haar leeftijd gedraagt. Het is voor de Amerikaanse popster geen reden haar gedrag aan te passen. In het genoemde interview poneert ze de vraag waarom het alleen aan mannen is voorbehouden om na hun veertigste nog avontuurlijk en sexy te zijn. Dat het niet wordt geaccepteerd dat vrouwen dit ook nastreven, noemt ze een 'verouderd, patriarchaal idee'.

In hetzelfde licht beziet ze ook de steeds terugkerende vraag waarom ze niet met pensioen gaat. Het is een vraag die misschien alle oudere artiesten wel eens voor de voeten krijgen geworpen, maar wel eentje die beduidend vaker aan vrouwen wordt gesteld.

In een interview met tijdschrift Harper's Bazaar herinnert ze zich dat tot haar afgrijzen zelfs haar toenmalige man Guy Ritchie haar eens vroeg waarom ze het nodig vond om te blijven doorgaan. "Mijn antwoord was: waarom moet ik mezelf verdedigen? Dat is een heel seksistische uitspraak. Vraagt iemand aan Steven Spielberg waarom hij nog steeds films maakt?"

Nee, stoppen is geen optie voor de popster. Ze zegt dat kunst haar in leven houdt en ze geeft aan door te zullen gaan tot de inspiratie is opgedroogd.

Rolmodel

Gelukkig maar, want de popmuziek kan wel wat oudere vrouwelijke popsterren gebruiken. Immers, vrouwelijke artiesten boven de zestig zijn dun gezaaid. Het is wel de vraag hoe Madonna zich wil omvormen tot rolmodel als oudere popartieste. Vooralsnog is het imperium van de 'queen of pop' alleen maar aan het afbrokkelen.

De cijfers spreken wat dat betreft boekdelen. In haar hoogtijdagen waren haar albums bestsellers. Van 'Like a Virgin' (1984) en 'True Blue' (1986) gingen respectievelijk 21 en 25 miljoen exemplaren over de toonbank.

Haar hits uit de jaren negentig kan iedereen meezingen, maar de laatste echte klapper had ze met '4 minutes', uit 2008 - met hulp van Justin Timberlake. Echt tot de verbeelding spreken haar nummers niet meer. Van haar meest recente plaat 'Rebel Heart' (2015) werden met moeite 1 miljoen stuks verkocht.

Zeker wordt die teruggang deels verklaard door de opkomst van streamingdiensten en het feit dat popliefhebbers tegenwoordig eerder losse nummers dan hele albums kopen. Tegelijkertijd lukt het jongere collega's wel om miljoenen platen te verkopen: van Adele's '21' gingen er bijvoorbeeld maar liefst 31 miljoen stuks over de toonbank.

Rellen

Tekenend is verder dat Madonna de regie over hoe ze in de publiciteit komt, de laatste jaren kwijt is. In haar hoogtijdagen ging het verschijnen van een nieuwe plaat steevast gepaard met een zelfgeregisseerde rel, die voor veel publiciteit zorgde en zo de plaatverkoop aanjoeg. Tegenwoordig overkomen de rellen haar.

Met name de adoptie van vier kinderen uit Malawi kwam haar op veel kritiek te staan. Bij de eerste adoptie, van zoon David Banda wiens vader nog leefde, schreven sommige kranten zelfs dat ze haar adoptiezoontje had ontvoerd.

Pijnlijk was ook het kus-incident met rapper Drake. Nadat Madonna hem tijdens een optreden in 2015 vol op de mond had gezoend, veegde Drake met een vies gezicht zijn mond af. De rapper beweerde later dat zijn reactie niet met de kwaliteit van de kus te maken had maar met de smaak van Madonna's lippenstift. Maar tegen die tijd was de video van de kus al viral gegaan.

Het belangrijkste verschil met vroeger is dat Madonna momenteel geen grote rol meer speelt in het publieke debat. Met haar uitdagende kleding en seksueel expliciete live-acts was de Amerikaanse in de jaren tachtig een rolmodel voor jonge vrouwen. Zij liet zien dat je er sexy uit kon zien en toch baas over je eigen seksualiteit kon zijn. Een boodschap die sterren als Katy Perry, Taylor Swift en Beyoncé tegenwoordig ook voor het voetlicht brengen.

Op de bres

Ook op andere terreinen brak ze een lans voor vrouwenemancipatie. Haar kruisigingsact tijdens de Confessions Tour in 2006 deed veel stof opwaaien. Bij haar optreden in de Amsterdam Arena werd er gedemonstreerd tegen het veronderstelde blasfemische karakter van de act. Wie in het stadion aanwezig was, zag echter een ongelooflijk krachtig beeld: niet een man maar een vrouw aan het kruis, compleet met doornenkroon.

Dat kon je opvatten als louter een provocatie. Maar de act kon evenzeer gezien worden als een prikkelend gedachtenexperiment: hoe anders zou de katholieke kerk eruit kunnen zien als het niet om de Vader, de Zoon en de Heilige Geest draait maar om de Vader, de Dochter en de Heilige Geest.

Maar Madonna heeft zich niet alleen uitgesproken over de positie van vrouwen, vanaf het prille begin toonde ze zich ook een groot voorvechter van homo-emancipatie. Zo beet ze een producer die zei niet tegen twee zoenende mannen te kunnen eens toe: "Twee kussende mannen zou normaal moeten zijn! Je staat voor alles wat ik probeer te veranderen."

In 2012 riep ze in reactie op de Russische anti-homowetten tijdens haar optreden in Sint-Petersburg haar fans op 'hun liefde en waardering voor de homogemeenschap te tonen' door roze armbandjes te dragen die bij de ingang waren uitgedeeld.

Beyoncé

Al deze boodschappen zijn nog steeds relevant. En Madonna is nog steeds een icoon: de huidige generatie vrouwelijke popsterren staat nadrukkelijk op haar schouders. Toch resoneren haar boodschappen anno 2018 beduidend minder bij jonge vrouwelijke fans. Zij identificeren zich niet met een vrouw van zestig, eerder met jongere artiesten als Beyoncé, die met nummers over de positie van vrouwen en Afro-Amerikanen een actuelere en tegenwoordig relevanter imago heeft opgebouwd.

Dus hoe nu verder? Dat ze haar troon als queen of pop heeft moeten afstaan aan Beyoncé is evident. Maar kan ze opnieuw relevant worden, ditmaal als koningin-moeder?

Dat zal niet eenvoudig zijn. Al was het alleen maar omdat Madonna tot dusver bij uitstek een representant is geweest van de popmuziek. In andere genres speelt leeftijd een minder grote rol. Dolly Parton (72) en Emmylou Harris (71) blijven rustig hun ding doen. Maar zij zijn countrysterren en in dat genre is het jeugdigheidsideaal minder overheersend en wordt het juist als een voordeel gezien als je songs doorleefd klinken.

Madonna in 1989. Beeld The LIFE Picture Collection/Gett

Jeugdige imago

Popmuziek is echter altijd synoniem geweest met jeugdcultuur. Dat zal ook zeker een rol hebben gespeeld bij Madonna's pogingen om haar jeugdige imago te behouden. Ze traint zich suf en heeft zichtbaar diverse cosmetische ingrepen ondergaan. Maar haar drang zich zo jeugdig mogelijk te presenteren oogst tegenwoordig meer hoon dan bewondering.

Zo ontlokte een Instagram-foto waarop ze haar tepels liet zien eerder dit jaar een volger de verzuchting: "Groei toch eens op!" Een ander noemde het zelfs meelijwekkend om 'je oude borsten te laten zien als je bijna zestig bent'.

Ook muzikaal heeft ze in de afgelopen jaren steeds geprobeerd aansluiting te houden met de jongere fans door op recente albums samen te werken met jonge en hippe artiesten en producers. Maar dat heeft dus niet voorkomen dat ze steeds minder platen verkoopt.

Muzikaal heeft Madonna al aangegeven dat ze voorzichtig een nieuwe weg wil inslaan. Het ligt niet in de lijn der verwachting dat ze met nieuw materiaal zal komen met meer nadruk op haar zang. Voor bijvoorbeeld akoestische songs mist ze de vocale kwaliteiten.

Eenvoud

Wel heeft ze laten weten op het nieuwe album waar ze momenteel aan werkt, terug te willen keren naar 'de schoonheid en eenvoud van muziek en teksten'. Hoe mooi zou het zijn als ze op haar nieuwe plaat komt met de liedjes die zij wil maken, los van trends en hipheid?

Wat betreft haar imago ligt een eenvoudige oplossing minder voorhanden. Gaan optreden met grijs haar en zonder botox? Dat zou pas echt opzienbarend zijn. Het dwingende jeugdigheidsideaal van de popmuziek maakt het echter bijzonder moeilijk voor vrouwen om de lokroep van de haarverf en plastische chirurg te weerstaan.

Misschien ligt haar enige kans om een rolmodel als oudere popdiva te gaan vervullen erin dat ze gewoon doorgaat. Dat ze niet zoals zoveel vrouwelijke generatiegenoten stilletjes door de zijdeur afgaat, maar muziek blijft maken en blijft optreden. Dat ze kortom zichtbaar blijft en laat zien dat er in de popmuziek ook plaats is voor oudere vrouwen, alle kritiek ten spijt.

Maar er is nog een laatste optie. Misschien gaat ze ons wel verrassen met een geheel nieuw imago. Want dat is wat Madonna gedurende haar lange loopbaan altijd als geen ander heeft gekund: zichzelf opnieuw uitvinden.

Beeld madonna instagram

Feest in huize Ciccone

Madonna Louise Veronica Ciccone zestig. Dat wordt vast groot feest in huize Ciccone. De gastenlijst is nog niet uitgelekt, maar ongetwijfeld zullen haar zes kinderen (twee biologische en vier adoptie-kinderen) van de partij zijn. Als plaats van handeling lijkt het kapitale pand in een buitenwijk van Lissabon dat ze vorig jaar kocht een uitstekende keuze. Madonna verhuisde naar Portugal omdat zoon David een opleiding volgt bij voetbalclub Benfica.

Daarnaast heeft de ster ter gelegenheid van haar verjaardag een geldinzamelingsactie aangekondigd voor haar Raising Malawi-stichting. Fans kunnen doneren via haar facebookpagina. De opbrengsten worden gebruikt om wezen en kwetsbare kinderen in Malawi te helpen.

Lees ook: Madonna slaat een andere weg in (2015)

Tijdens haar laatste tournee liet Madonna zich van een andere kant zien. "Als dit de nieuwe weg is die Madonna inslaat, kan ze nog jaren vooruit", concludeerde recensent Saskia Bosch.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden