Recensie

M.C. Escher of 'The Cleaners': het verschil tussen een goede en een beroerde nachtrust

Beeld VPRO

’s Avonds laat blijven hangen in een documentaire, er schuilt een risico in. Zo was het slecht slapen na ‘The Cleaners’, over de vraag hoe we internet vrijhouden van foute foto’s, films en haatcampagnes. Maar wie zijn nachtrust opofferde aan ‘M.C. Escher - Het oneindige zoeken’ kon rekenen op de heerlijkste dromen: wat een weergaloze werken, wat een wonderschone film.

Toch ben ik blij dat ik ‘The Cleaners’ (VPRO) heb uitgezeten. De docu schetst een indringend beeld: met internet als sociale snelweg is een veelkoppig monster ontstaan. Het presenteert zich soms als een schattig poesje of emanciperende kennisbron, maar een klik verder verspreidt het ellende als kindermisbruik en onthoofdingen. Upload je leven, is ons gevraagd. Nou, dat doen we dus, allemaal, zonder gêne.

En dus zeggen we bozig tegen de techneuten van Facebook en Google: onderzoek alles en behoudt alleen het goede. Maar hoe doe je dat? 

We hoorden Filipijnse censoren praten, mensen die uren achter elkaar foto’s en films beoordelen op ‘wissen’ of ‘blijven’. Afstompend, gruwelijk werk, waarbij ook schokkend is dat het hen geregeld aan context of algemene kennis ontbreekt. We zagen hoe deze jonge beoordelaars foto’s van aangespoelde kinderlijkjes niet in verband brachten met de Europese vluchtelingencrisis, hoe een geboeide man in oranje overall niet werd herkend als een Guantanamo-gevangene. Niet vreemd dat laatst dat blote ‘napalmmeisje’ (een World Press Foto-winnaar) werd verwijderd: weet zo’n eenvoudige internetschoonmaker veel.

Terra incognita

Maar aan de top van de internetbedrijven is het ook terra incognita. Nicole Wong - ex-directeur van Google - vertelde hoe Google moest besluiten over het online houden van stiekem gefilmde beelden van de executie van Saddam Hussein. Hoe een filmpje van de ophanging zelf als historisch belangrijk werd beoordeeld, maar beelden van het lijk als overbodige informatie. De geschiedenis moet maar uitwijzen of Google hier de juiste keuzes maakte, giechelde ze wat onhandig. Maar als je hoort hoe groot op dit moment de rol van Facebook lijkt te zijn bij het afslachten van de Rohingya in Burma, dan kun je alleen maar janken.

Je moet maar blijven geloven dat al die wreedheid meer over de mens zegt dan over de media. Alhoewel, in die gedachte zit ook weinig troost.

Beeld NTR

Ook daarom was het donderdagnacht zo fijn wegvaren naar de mooiste beelden van de wereld, die van M.C. Escher in de documentaire ‘Het oneindige zoeken’ (NTR). Aan de hand van fragmenten uit niet eerder gepubliceerde brieven en dagboeken ontstond het beeld van een warmbloedig, emotioneel mens dat ik persoonlijk nooit had gezocht had achter al die strenge foto’s van de grafische kunstenaar met de precieze tekenstijl.

Ik leerde vooral dat M.C. Escher niet naar schoonheid streefde, maar naar verwondering. Filmmaker Robin Lutz heeft die boodschap perfect opgepakt in dit duizelingwekkend fantasierijke portret van de Nederlandse beroemdheid. Een man die volgens de Britse muzikant en fan Graham Nash nog veel meer mondiale faam verdient. “Hoe gekker en lawaaiiger de wereld, hoe interessanter het werk van Escher”, stelt Nash.

Vier keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie. U leest ze hier.

Lees ook:

Huiveringwekkend, dit portret van de jonge Filippino's die bepalen welke seks door de beugel kan

'The Cleaners' stelt niet alleen belangrijke vragen over de situatie van onze internetopruimers, maar ook over de gevolgen voor de democratie en de vrije uitwisseling van informatie als jonge, katholieke Filippijnen met een hekel aan moslims, zonder veel opleiding of begeleiding, beslissen wat wij te zien krijgen. Een tekening van Donald Trump met een klein pikkie? Delete.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden