Review

Lutheranen wisten goed wie Baülspriesters waren

Wie deze zomer in de buurt van Leipzig komt, kan ook de afslag Torgau nemen. Daar is een grote expositie gewijd aan Sachsen tijdens de Reformatie.

Zoals het Duitse Wittenberg de 'moeder der Reformatie' genoemd wordt, zo geldt Torgau in Sachsen als haar 'min': in de 16de eeuw was het de residentie van de keurvorsten én het politieke centrum van de Reformatie.

Sindsdien gebeurde er niet veel meer in het stadje in de buurt van Leipzig, of het moet, zoals de krant Welt am Sontag memoreerde, de notitie in de kronieken van 1 december 1971 zijn dat de staatssupermarkt Konsum vanaf die dag tweemaal daags verse broodjes zou verkopen. Maar dat is niet helemaal eerlijk: Torgau was ook de plek waar op 25 april 1945 de Russen en de Amerikanen elkaar voor het eerst ontmoetten.

Torgau is een stadje zoals vele in de voormalige DDR: het telt 19000 inwoners, en dat aantal loopt gestaag terug, de werkloosheid bedraagt rond de 20 procent. Maar het slot Hartenfels is onlangs gerenoveerd en de deelstaat investeerde 3,5 miljoen euro in de groots opgezette zomerexpositie 'Glaube und Macht - Sachsen im Europa der Reformationszeit'. Torgau wil weer wat oude glans terug.

De eerste poging tot een vreedzame coëxistentie tussen katholieken en protestanten ontstond hier, de slotkapel was de eerste überhaupt die speciaal voor de protestantse dienst werd gebouwd, en door Luther persoonlijk in 1544 werd ingewijd. Hij genoot de bescherming van de keurvorsten van Saksen en preekte hier meer dan veertig maal.

Maarten Luther en de keurvorsten Johann Friedrich en diens neef en opvolger hertog Moritz van Saksen -die elkaar bevochten maar uiteindelijk beiden als beschermheren van Luther gezien kunnen worden- staan dan ook centraal in de expositie. De historie wordt grotendeels verteld aan de hand van geschriften, tapijten, sculpturen en schilderijen, waaronder bruiklenen van belangrijke schilders als Titiaan, Dürer en Cranach de oudere en de jongere.

Het centrale kunstwerk op de expositie is 'Elias en de priesters van Baül' (1545) van Lucas Cranach de jongere. Het werk hing oorspronkelijk in de slotkapel en toont de bloedige taferelen op de berg Karmel, als koning Ahab de profeet Elia(s) en de priesters van Baül uitdaagt te laten zien wie de enig ware God aanbidt. Als alleen het offer dat Elia bereidt door God wordt ontvlamd, laat de koning de honderden priesters van Baül onthoofden, in stukken hakken en in de rivier smijten.

Volgens de samenstellers van de expositie kan het niet anders zijn dan dat Cranach, die in die jaren de hofschilder van keurvorst Johann Friedrich was, hiermee een parallel beoogt met de protestantse aanspraak op het enige ware geloof en de enige juiste omgang met de katholieke tegenstanders. Het schilderij is illustratief, aldus de samenstellers, voor de manier waarop in die jaren binnen enkele decennia het geestelijke klimaat in Duitsland veranderde. Het werk hing in de kapel waar Luther zo vaak preekte. Wie men toentertijd in de rol van Elia zag, valt niet moeilijk te raden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden