Luna Zegers zingt flamenco tegen de eenzaamheid

"k dacht: dit is zo anders dan het dorp en het gezin waaruit ik voortkom. Dit zou ik voor het eerst van mijn leven echt van míj kunnen maken." Beeld x

In haar autobiografie 'Solo' beschrijft jazz- en flamencozangeres Luna Zegers hoe ze het verlies van haar naasten verwerkte met muziek. "Door te zingen, voel ik me verbonden."

Nederland staat nou niet bepaald bekend om zijn uitbundige expressie van emoties, terwijl die juist in de Andalusische muziek-, dans-, en zangkunst flamenco de boventoon voert. Desondanks timmert de Nederlandse jazz- en flamencozangeres Luna Zegers, als eerste niet-Spaanse die is afgestudeerd aan de flamenco-afdeling aan het conservatorium van Barcelona, internationaal aan de weg met haar gepassioneerde flamencozang. 

Ze heeft net een verhuizing in Barcelona achter de rug en van de gelegenheid gebruikgemaakt om spullen weg doen, die ze in haar nomadische leven steeds meer als ballast is gaan ervaren. "Ik woon waar ik 's avonds na een optreden mijn hoofd kan neerleggen, de ene keer is dat Barcelona, de andere keer Amsterdam."

Nu is ze een paar weken in Amsterdam voor een muzikale lezingentour rond haar boek 'Solo'. De autobiografie, geschreven met muziekjournalist Maartje den Breejen, is opgebouwd langs het thema van reinigen, schoon schip maken. De lezer volgt Zegers bij het opruimen van de gangkast in haar huis in Amsterdam; dozen vol herinneringen liggen er opgestapeld. Haar eigen dagboeken, die van haar overleden zuster Marieke, dia's die haar eveneens overleden vader maakte van het gezinsleven in het Brabantse dorp Overloon, portretten van haar moeder die er ook niet meer is.

Krampachtigheid

Al struinend door de dozen reconstrueert Zegers haar leven: een jonge vrouw die door de dood van haar naasten de weg kwijtraakte en via de flamenco zichzelf hervond. "Het schrijven van mijn levensverhaal werkte reinigend. Ik ben niet goed in loslaten. Mijn vader stierf toen ik negentien was, aan een erfelijke aandoening waaraan niet veel later ook mijn zus overleed, het was een lang aftakelingsproces. Daarna verloor ik mijn moeder aan kanker. Opeens stond ik er alleen voor. Door het verlies wilde ik extreem vasthouden aan wat ik had. Maar die krampachtigheid bracht me nergens, het maakte ook niet dat ik meer van ze ging houden."

Elk hoofdstuk in Solo begint met een definitie uit de muziekterminologie van de flamenco. Het zijn er twaalf, want flamenco bevat twaalf-achtste maatsoorten, het kloppende hart van de flamencomuziek. "Dat vond ik een mooi uitgangspunt. De verschillende flamencostijlen vormen kaders om emoties uit te drukken. Dat geeft richting aan dit persoonlijke verhaal, dat misschien niet altijd gemakkelijk is om te lezen. Maar het bevat ook een universeel gegeven: worstelen met identiteit en hoe je uiteindelijk bij jezelf kunt uitkomen."

Voorheen Lonneke

Dat was een lange zoektocht voor Luna Zegers, die bij haar geboorte de voornaam Lonneke kreeg, maar in Luna (maan in het Spaans) de oerkracht vertegenwoordigd zag waarmee ze jarenlang had geknokt. In 'Solo' schrijft ze niet alleen over haar leven en hoe ze via meerdere therapieën stabieler op haar benen kwam te staan. Je kunt haar verhaal ook lezen als een zoektocht door de muziek.

"Ik ben politicologie gaan studeren en nam daarnaast zanglessen omdat dat zou helpen bij mijn astma. Toen zei mijn zangdocente 'Het conservatorium, is dat niet veel geschikter voor jou dan zo'n rationele studie?'. Ik had jarenlang met ziekte en dood geleefd, eenzaamheid was mijn basisgevoel. Die eenzaamheid ervaar ik nog steeds, dat is een groot gevecht. Maar door te zingen voel ik me verbonden." 

Op de jazzafdeling van het conservatorium in Amsterdam leerde ze de flexibele vocale expressie van jazzzangeres Ella Fitzgerald kennen. De vrijheid, de improvisatie van minutenlang losgaan, puur op het gevoel. Zegers brak open, kwam tot bloei, maar raakte daarmee ook iets aan wat ze daarvoor bedekt had gehouden. "Ik was een wandelend hoofd, ik wist niet hoe ik moest voelen."

India

Een sabbatical bracht haar naar India, waar ze bevriend raakte met Indiase muzikanten. En daar, via een omweg die vreemder lijkt dan hij is, leerde ze de flamenco kennen, de muziek-, dans-, en zangvorm uit het Zuid-Spaanse Andalusië. "Mijn Indiase vrienden brachten mij naar een club en daar hoorde ik een opname van flamencozanger Cámeron. Ik was als aan de grond genageld. Het rauwe, de betekenisvolle expressie, er gebeurde iets met de melodie dat groots en gevoelig was en toch heel moeilijk was te volgen. Ik kwam net uit de heftige therapie waarin ik had geleerd me niet te verstoppen achter angst en verdriet, maar echt te voelen. In Spanje zeggen ze: a flor de piel. De bloem ligt op de huid en bloeit van binnen naar buiten. Ik stond ervoor open."

Flamenco vindt deels zijn oorsprong in Indiase muziek. Dankzij zigeuners is die op het Iberische schiereiland terechtgekomen en vermengd met de lokale volkscultuur. "In die zin was het geen toeval dat ik er uitgerekend in India mee in aanraking kwam. Ik ben er vol voor gegaan, obsessief bijna. Heb alle kennis over flamenco in me opgezogen. Het was nieuw en exotisch, een volledig ander pad, maar het voelde in dat verre India ook heel Europees en dichtbij. Ik dacht: dit is zo anders dan het dorp en het gezin waaruit ik voortkom. Dit zou ik voor het eerst van mijn leven echt van míj kunnen maken." 

Spanjaarden zeggen: flamenco kun je niet leren, flamenco is gevoel. Zegers rondde het conservatorium in Barcelona, waar flamencozang wordt gedoceerd, af met de hoogst mogelijke cijfers. Haar eindexamen bestond uit eigen flamencocomposities die onder de titel 'Entre dos mundos' (tussen twee werelden) op cd zijn uitgebracht. Het album is een weerspiegeling van Luna's leven, getekend door thema's als verlies en pijn, maar ook gedreven door hoop en levensvreugde.

'De Hollandse'

De internationaal georiënteerde flamencoscene kijkt niet raar naar 'de Hollandse', maar de Spanjaarden in het café geloven nooit dat ze flamenco zingt. "Dan zeggen ze: zing dan wat. Dat doe ik, waarop ze licht geïrriteerd over hun stuk gezongen vooroordeel zeggen: hmm, oké, je kunt het."

Bestond 'Entre dos mundos' uit flamencozang met een vleug jazz, op haar volgende, nog te verschijnen album is het andersom: jazz met een flamencotwist. "Ik wil vertellen dat flamenco niet alleen maar dit of dat is. Een kunstvorm moet in beweging blijven. Jazz en flamenco zijn via Spaanse immigranten in beide Amerika's historisch met elkaar verbonden geraakt. Zoals mijn verhaal ook heen en weer gaat; tussen Amsterdam en Barcelona, tussen flamenco en jazz, tussen leven en dood. Die geschiedenis heb ik en daar heb ik vrede mee. In het Spaans is er een mooie uitdrukking voor: ida y vuelta, heen en terug, ik ga voort in een wiegende beweging."

'Entre dos mundos' is uitgebracht op het label Moonday Records.

'Solo' van Luna Zegers. Uitgeverij Ambo | Anthos. Beeld RV
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden