Recensie

'Loveless': Misschien wel een meesterwerk

Maryana Spivak speelt Zhenya in 'Loveless'. Beeld Jeanette Vos001

Loveless
Regie: Andrei Zvyagintsev
Met: Maryana Spivak, Yanina Hope, Aleksey Rozin
★★★

Ook wie niet speciaal liefhebber is van het soort krachtpatsercinema waarmee Andrei Zvyagintsev het morele verval van Rusland met elke nieuwe film in de etalage zet, zal moeten erkennen dat hij met 'Loveless' misschien wel een meesterwerk heeft gemaakt.

Boris en Zhenya zijn allebei rond de dertig. Hij heeft een bureaubaan bij een bedrijf, zij werkt in een schoonheidssalon. Ze wonen nog wel samen maar hebben allebei een nieuwe relatie en het enige wat ze thuis nog doen is naar elkaar schreeuwen. Boris heeft zijn nieuwe vriendin al bezwangerd en ook Zhenya spendeert zoveel mogelijk tijd bij haar nieuwe liefde. Alleen het appartement moet nog verkocht worden. En oh ja, ze hebben een zoon, Alyosha, kwetsbaar, verlegen, geboren uit een korte, hevige nacht, twaalf jaar geleden.

Collectief bewustzijn 

Soms is een beeld zo sterk dat het niet alleen de film samenvat maar deel wordt van het collectieve bewustzijn. Als Boris en Zhenya op een avond staan te schreeuwen over wie Alyosha dan maar in huis moet nemen, filmt Zvyagintsev de scène vanuit een andere kamer, camera op de gesloten deur gericht. Na die ruzie zoomt de camera uit en onthult Alyosha's gezicht. Hij schreeuwt, in stilte. Hij heeft alles gehoord. Dat beeld snijdt door je ziel.

En dan verdwijnt hij. Poef. Weg. 's Ochtends loopt hij door het park naar school maar 's middags ziet niemand de jongen meer. Boris en Zhenya komen daar natuurlijk te laat achter want in gedachten zijn ze al lang niet meer bij hun oude leven. Komen ze nu dan tot inkeer? Realiseren ze zich dat Alyosha alleen gevonden kan worden als ze samenwerken? Nee, voor verzoening moet je niet bij Zvyagintsev zijn. Ook al mist de Rus soms finesse en zet hij de verwijzingen naar de Russische maatschappij vaak te vet aan, hij doet niet aan vals sentiment.

Leeg beeld 

Het beeld dat de film samenvat, is eigenlijk niet die stille schreeuw op Alyosha's gezicht. Het beeld dat de film samenvat - en dat is zonder meer briljant aan deze film - is een leeg beeld. Het beeld van Alyosha die er niet meer is. Zoals ook de liefde tussen Boris en Zhenya er niet meer is.

Het is zo'n simpel en elegant idee, dat je je afvraagt waarom het niet eerder is gedaan. En dan realiseer je je dat het inderdaad al eerder is gedaan. Zelfs zo nadrukkelijk dat Zvyagintsev met 'Loveless' misschien wel een hommage brengt. Dat zijn film het huwelijk is, zogezegd, van Antonioni en Bergman. Michelangelo Antonioni gaf ons in 1960 in 'L'Avventura' misschien wel de beroemdste verdwijning uit de filmgeschiedenis en Ingmar Bergman ontleedde in 1973 de liefde in 'Scènes uit een huwelijk'. Zvyagintsev betrok het op de Russische ziel en vraagt zich af waar de liefde is gebleven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden