null Beeld Tjarko van der Pol
Beeld Tjarko van der Pol

BoekrecensieRoman

Louise Erdrich toont de rijkdom én de donkere kant van de Amerikaanse geschiedenis

De nachtwaker van Pulitzerprijs-winnaar Louise Erdrich is een verbluffende, intieme vertelling over het lot van de Chippewa-indianen. Dat ze die baseerde op het leven van haar grootvader geeft de roman nog meer diepte en overtuigingskracht.

Julie Phillips

Thomas, een getrouwde vader van middelbare leeftijd, bewaker in een fabriek, krijgt als lid van de dorpsraad van de Chippewa-stam opeens veel aan zijn hoofd. Er zijn maatregelen aangekondigd die het voortbestaan van zijn gemeenschap bedreigen en hij zit dag en nacht brieven te schrijven in de hoop het onheil af te wenden.

Zijn nichtje Pixie (die liever met haar echte naam Patrice wil worden aangesproken, maar niemand doet dat) zit met andere problemen. Ze komt net van de middelbare school, werkt in dezelfde fabriek en is bezig te ontdekken wat ze wil in de liefde. En wat juist niet: de blonde wiskundeleraar bijvoorbeeld, die steeds verlegen om haar heen draait.

Daarnaast maakt Pixie zich ongerust over haar grote zus Vera, die een tijdje geleden naar de grote stad is vertrokken en niet meer van zich laat horen. Ze besluit haar zus daar te gaan zoeken, ook al is ze nog nooit zo ver van het reservaat vandaan geweest. Met verse lippenstift, om moed te verzamelen, stapt ze in de trein naar Minneapolis.

Geen exotische, maar alledaagse figuren

De grote kracht van Louise Erdrich (Little Falls, Minnesota, 1954) zit in de herkenbaarheid van haar personages. Met de trefzekerheid van een Jonathan Franzen zet zij in De nachtwaker gewone mensen neer die proberen een invulling te geven aan hun leven. ­Tegelijk kan Erdrich samen met Toni Morrison en Colson Whitehead worden geschaard onder de grote Amerikaanse schrijvers over ras en onrecht. Met als leidraad de lotgevallen van de inheemse bevolking.

Wie zich een indiaan voorstelt, ziet al gauw een exotische figuur voor zich. Om ­Thomas, Patrice, en hun dorpsgenoten dichter bij de lezer te brengen, legt Erdrich liever de nadruk op hun alledaagsheid: ze zet ze neer als mensen uit een minderheidscultuur, zij het dat zij geen migranten maar juist de autochtonen zijn. Binnen het gegeven van haar indiaans-zijn is voornamelijk Patrice ­bezig met een ingewikkelde, gedurfde zoektocht naar wat ze eigenlijk wil.

Indianen ‘termineren’

De nachtwaker speelt zich af in 1953 op het platteland van North Dakota (denk aan ­Fargo). In dat jaar wordt een wetsvoorstel ingediend in het Congres om alle indianenstammen te ‘termineren’, dat wil zeggen hun oude rechten af te schaffen. Het is de bedoeling dat ze allemaal naar de steden verhuizen, waar meer werk voorhanden is. De bestaande steun wordt beëindigd, subsidies die de stamraadsleden beschouwen als een (schamel) huurbedrag ‘voor het gebruik van het hele grondgebied van de Verenigde Staten’. Alle verdragen tussen de overheid en de stammen zullen eenzijdig worden ontbonden.

Thomas Wazhashk ziet meteen dat die wet zijn volk zal beroven van zijn eenheid, zijn land, de laatste resten van zijn taal en geloof. Hij is als kind al gedwongen naar een berucht internaat gestuurd, een eerdere poging van de overheid om hem en andere indianen te assimileren. Als hij naar de nachtelijke hemel kijkt, merkt hij op, ‘was hij weer de Thomas die in het internaat over de constellaties had geleerd. Hij was ook Wazhashk die van zijn grootvader (…) over de sterren had geleerd’. De herfststerren die wij Pegasus noemen, noemde zijn grootvader Mooz (Eland; red.).’ Die dubbele blik wil hij niet inleveren voor een ‘gewoon’ Amerikaans bestaan.

Een kus, een begrafenis

Thomas besluit de nieuwe wet aan te vechten. Hij roept leden van verschillende stammen bij elkaar in het gerechtsgebouw in Fargo, ­zamelt geld in om een reis naar Washington te bekostigen. Anderen dragen hun steentje bij, waaronder dorpsbemoeial Juggie Blue, ­Patrices moeder Zhaanat, die het oude geloof nog in ere houdt, en de lokale bokskampioen Wood Mountain. Om in de hoofdstad een goed onderbouwde verklaring af te kunnen leggen, doet Thomas een beroep op Millie ­Cloud, stamlid en student antropologie. Millie vertegenwoordigt een nieuwe generatie Indianen: wereldwijs en in staat om de inheemse culturen ook op intellectueel niveau voort te zetten. Zij brengt Patrice op het idee dat ook zij zou kunnen gaan studeren.

Het personage Thomas heeft Erdrich, zelf lid van de Chippewa-stam, ontleend aan haar volbloed Indiaanse grootvader, Patrick Gourneau, die zijn volk heeft weten te behoeden voor opheffing. Deze historische achtergrond geeft verdieping en overtuigingskracht aan haar meerstemmige roman over verbondenheid en hoop. De afgelopen tien jaar schreef Erdrich een reeks verbluffende boeken en sleepte ze de ene na de andere literaire prijs in de wacht, waaronder de Pulitzer (2021) voor De nachtwaker.

De vertaling doet niet helemaal recht aan de literaire kwaliteit, toch blijft overeind hoe Erdrich laag na laag, gebeurtenis na gebeurtenis – een kus, een begrafenis, een vergadering – een intieme en ijzersterke vertelling opbouwt over zowel de rijkdom als de donkere kant van de Amerikaanse geschiedenis.

null Beeld
Beeld

Louise Erdrich
De nachtwaker (The Nightwatchman)
Vert. Monique ter Berg en Jan de Nijs
Spectrum; 480 blz. € 24,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden