Louis Hothothot: ‘Lange tijd heb ik gedacht dat ik geen goede vader kan zijn’.

InterviewLouis Hothothot

Louis Hothothot was het tweede kind tijdens de Chinese eenkindpolitiek. ‘Ik voelde me altijd schuldig’

Louis Hothothot: ‘Lange tijd heb ik gedacht dat ik geen goede vader kan zijn’.Beeld Martijn Gijsbertsen

Hij was het tweede kind in een Chinees gezin tijdens de eenkindpolitiek. Zijn ouders moesten daar flink voor boeten. Idfa opent met de ontstellend intieme documentaire die Louis Hothothot over zijn familiegeschiedenis maakte: Four Journeys.

Remke de Lange

Vijf jaar had hij ze niet gezien, toen Louis Hothothot in 2017 zijn ouders in China opzocht. Na zijn kunstopleiding in Beijing was hij voor verdere studie naar Nederland vertrokken: als grafisch ontwerper was hij gefascineerd geraakt door Nederlands design en documentaires van bijvoorbeeld Heddy Honigmann. Er speelde meer: hij wilde gewoon weg, ver weg.

Opgegroeid als tweede, ‘verboden’ kind had hij een moeizame relatie met zijn ouders. In de film laat Hothothot (1986) zien hoe die destijds ver hadden moeten reizen om hem in het geheim ter wereld te laten komen. Drie jaarsalarissen betaalden ze als boete, een loopbaan bij de politie kon zijn vader wel vergeten.

“Toen ik vijf jaar was hadden mijn ouders alles afbetaald en kreeg ik officiële papieren”, vertelt Hothothot in het Engels, op een stille plek in centrum Amsterdam. Hij spreekt met zachte stem en een mooie directheid die je terugvindt in zijn film.

Identiteitspapieren

“Voor die tijd was ik niet ingeschreven op school. Mijn ouders, die in het onderwijs werkten, wisten te regelen dat ik aan het tafeltje van mijn zus mocht aanschuiven, maar een boek kreeg ik niet. Thuis vond ik eens de identiteitspapieren van ons gezin: mijn vader stond erin vermeld, mijn moeder, mijn zus. Drie mensen. Ik niet.”

Een ‘zwart kind’, zo luidde de benaming voor kinderen zoals hij. Het is de titel van het eerste hoofdstuk in de film.

Een ultiem gewenst kind, of een buitenbeentje? Hothothot was zich hoe dan ook zeer bewust van zijn bijzondere positie. “Mijn vader wilde me altijd tonen, aan gasten bijvoorbeeld: kijk, dit is mijn tweede kind, voor wie we zoveel hebben betaald, voor wie ik mijn carrière heb opgegeven. Ik zag er anders uit, met een lichte huid en slag in mijn haar. Hij wilde laten zien hoeveel hij van me hield. Maar ik kreeg de boodschap mee dat ik bij hem in het krijt stond, dat ik er eigenlijk niet mocht zijn. Ik voelde me schuldig. Heel pijnlijk, dat we elkaar zo slecht begrepen.”

Weg uit China, weg van zijn eigenlijke naam Louis Yi Liu. In Nederland nam hij de ludiek mondiaal klinkende artiestennaam Louis Hothothot aan, met een heimwee-knipoog. Want: vreselijk, het regenachtige weer, hier achter de dijken. Lachend: “Ik miste de hothothot van Beijing.” De echte reden lag dieper: loskomen van een familieverleden. Opnieuw beginnen.

Dat veranderde met de Europese vluchtelingencrisis vanaf 2014. Vrijwilligerswerk met vluchtelingen confronteerde de twintiger met zijn eigen immigrant-zijn. Als Chinees in het westen. Als ‘overtollig’ kind in zijn geboorteland. “Ik was zelf een soort illegale vluchteling. Maar ik sprak er nooit over, mijn toenmalige vriendin in Beijing wist van niks.” In Nederland werd het verhaal van zijn jeugd steeds belangrijker.

Oprechte vragen

Hothothot, in 2017 afgestudeerd aan de Filmacademie, keerde terug, vast van plan zijn identiteit te onderzoeken. Daar zaten zijn ouders helemaal niet op te wachten. Ook niet op de camera, meegenomen ter archivering; aan een film dacht hij toen nog niet.

Toch bleek juist de camera belangrijk. “Die schiep een soort veilige ruimte. Ik was kind, zoon én kunstenaar met oprechte vragen.” De afstand, na vijf jaar buitenland, maakte hem bovendien geduldiger, toleranter, merkte hij. “Toen mijn moeder zei: ‘Het was een slecht idee om jou te krijgen, we waren al zo arm’, wilde ik rechtsomkeert maken naar Nederland. Maar ik bleef.”

Geduld blijkt cruciaal om de familieverhalen stukje bij beetje los te weken. Achterom kijken, waarom zouden ze? Herhaaldelijk houden zijn ouders hem voor: we hebben nu een goed leven, laat het verleden met rust. Hothothot: “Voor mij is dat vreemd: waarom de geschiedenis vergeten? Ik realiseerde me hoe zwijgen over het verleden bij de Chinese cultuur hoort. En dat het in het Westen vaak anders gaat. Dat is mijn eigenlijke zoektocht: hoe combineer ik mijn westerse manier van leven met mijn Chinese afkomst?”

Zo ontstaat een intense reality show. De foto bijvoorbeeld van het gezinnetje-van-drie op het Tiananmenplein, toen hij in zijn moeders buik zat, waar is die gebleven? Moeder vindt fotoboeken maar pijnlijk, ze heeft ze achtergelaten in haar geboorteplaats. Vader zit stilletjes op bed: geen idee waar hij het met zijn zoon over moet hebben. Met zijn zus heeft Hothothot een verwrongen relatie: op een complexe manier benijden ze elkaar om de plek die ze binnen het gezin innemen.

Gehoorzaamheid

De filmmaker bezoekt ook de grotere familie: grootmoeder, tantes, ooms. Ze vertellen over hun loyaliteit, of tenminste gehoorzaamheid, aan de Communistische Partij. Over de armoede. Over het gedwongen verbergen van een zwangerschap, geboorte, baby. En over een afschuwelijke episode die het bestaan van Hothothot in een ander licht zet.

Het is bij vlagen adembenemend, dit emotioneel schuren. Toch weet Hothothot een zekere lichtheid te bewaren met grafische grapjes en stijlmiddelen als splitscreen, kleurfilters en close-ups van bloemen, koi in een aquarium, een kevertje. Op de soundtrack klinken energieke klanken van componist Harry de Wit. Als om het menselijk geworstel te verzachten, of te spiegelen aan een lieflijker, kleinere wereld.

De grotere wereld – het rationele, het politieke – laat Hothothot graag aan anderen over. Over het eenkindbeleid bijvoorbeeld doet hij geen uitspraken: te complex. Liever onderzoekt hij de intieme, emotionele effecten ervan. Die werken ook in zijn leven nog door.

In Four Journeys vraagt Hothothot zich af of hij zelf wel aan het ouderschap moet beginnen. Dat vraagteken zorgt voor ongemak bij zijn geliefde, danseres-choreografe Artémise Ploegaerts, met wie hij naar haar ouders in Frankrijk reist – in gezelschap van zijn eigen ouders, die het hoog tijd vinden voor een huwelijk en gezin.

Vaderschap

“Lange tijd heb ik gedacht dat ik geen goede vader kan zijn: van mijn ouders heb ik het niet geleerd. Dat is hard om te zeggen. Nu zie ik dat de kloof tussen ons niet hun schuld is, dat ze best goede ouders zijn. Dat heb ik geleerd. Misschien zou ik nu wel geschikt zijn voor het vaderschap.”

Tijdens het kijken groeit het begrip en ontzag voor de ouders, die naast harde kanten ook een bewonderenswaardige directheid en eerlijkheid aan de dag leggen.

“Ze zijn heel dapper geweest door het verleden te heropenen. Ik zag hun verdriet, dat was pijnlijk om te filmen. Toch voelde ik me niet schuldig, ik voelde compassie. Ik meende dat ik het juiste deed. Aan het eind van de film zie je dat hun pijn begint te helen, en dat geldt ook voor mij: vroeger wilde ik niet nadenken over het ‘zwarte kind’, nu zie ik de politieke, culturele en persoonlijke lagen van dat onderwerp. De relatie met mijn zus is overigens ook enorm verbeterd, ik overweeg een film over haar te maken.”

De camera als therapeutisch instrument? “Haha ja, ik denk dat die een goede energie heeft gebracht. Dat had ik niet verwacht, mijn bedoeling was iets aan mijn eigen verwarring te doen. Nu geloof ik dat dit het meest betekenisvolle is wat ik in mijn leven heb gedaan.”

Four Journeys is de openingsfilm van Idfa (17 - 28 november) en is vanaf 25 november in filmtheaters te zien.

Lees ook:

Regisseuse Andrea Arnold: We zijn allemaal medeplichtig aan het tragische lot van de melkkoe

De ster van Andrea Arnolds nieuwe film is een koe. Het aangrijpende portret van het Britse boerderijleven is een van de hoogtepunten van het documentairefestival Idfa 2021.

Met zes tips van onze filmrecensenten: deze documentaires zijn de moeite waard!

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden