Opinie

Loodzware kijk op eerwraak met begripvolle Adelheid Roosen

’Is.man’ van Adelheid Roosen in eigen regie, geproduceerd door Bos Theaterproducties t/m 14-1 in het Frascati te Amsterdam; tournee t/m 11-4; inl.: 020-4211221 of www.bostheaterproducties.nl

Lef kan je theatermaakster Adelheid Roosen zeker niet ontzeggen. Eerst duikt ze de wereld van moslimvrouwen in, om een even toegewijd als uitdagend theaterverhaal te maken over hun seksualiteit: ’De Gesluierde Monologen’. Nu is ze net zo onbeschroomd het leven van met name de eerste generatie moslimmigranten ingestapt. Om via theehuizen, triktrak spelen en daders in de gevangenis uit te komen op het spraakmakende onderwerp eerwraak.

De titel, ’Is.man’, is mooi dubbelzinnig, en Roosen heeft een aangenaam weemoedige ambiance gecreëerd. Een Koerdische muzikant zingt melancholieke melodieën terwijl, geprojecteerd op een scherm van lappen, een met witte kousen onherkenbaar gemaakt meisje eindeloos rondjes op een strand draait. Vanaf het plafond hangen, aan knaapjes, mouwloze vrouwengewaden neer tot soepele hopen stof.

De vrouw is aanwezig, kwetsbaar, maar zonder vlees en bloed. Zoals slachtoffers van eerwraak gedepersonaliseerd worden. Een intrigerend beeld dat in de voorstelling zelf uitsluitend vorm blijft. Het gaat hier immers om de man die, onder druk van de familie, eerwraak pleegt.

Het verhaal van de dader is een compilatie van al Roosens gevangenisinterviews. Aan een tafeltje, met zijn rug naar de zaal, tekent de man zijn relaas op in een brief aan zijn zoon. Deze, opgegroeid in Nederland, vertelt de geschiedenis door aan het publiek. In het kromme Nederlands van zijn vader. Daar begint de voorstelling te wringen. Het is een vorm van vereenzelviging die inleving eist, en dat is iets anders dan het publiek tot een eigen inzicht en houding brengen. Natuurlijk is het zielig dat de man uitgehuwelijkt is terwijl hij van een ander hield; en schokkend dat het eerste kind niet van hem is (dat zijn vrouw verkracht is, is haar probleem); en tragisch dat hij, tegen zijn wil, gedwongen wordt tot moord.

Maar het is een beetje laf om de schuld steeds elders te leggen. Bij de familie: ’Zij vergaderen, moet doodmaak.’ Bij politie en hulpverleners: ’Zij niet willen begrijp.’ Met opgeheven vingertje naar het publiek dat naar het theater gaat om een verhaaltje te kopen in plaats zelf te vertellen (sic!), met voorspelbare referenties naar Orestes’ moedermoord en Medea’s kindermoord. Echt steigeren ga ik als via het zinspelen op vrouwenroddel die de mannen in het theehuis oppikken, slinks de basisschuld bij de vrouw wordt gelegd.

Overigens zijn eerwraakverhalen en verbanden met clan-dwang al zo uitvoerig in de media behandeld, dat ’Is.man’ wat achterhaald lijkt. En loodzwaar. Zonder één hapje lucht worden telkens opnieuw facetten aangedragen waarmee de machteloosheid van de dader wordt belicht. En kreunt de betreffende acteur achter het tafeltje in wanhopig zelfmedelijden.

De Britse psychiater/schrijver Theodore Dalrymple zou er de vloer mee hebben aangeveegd, vanuit de ervaring dat waardenrelativisme slachtofferrollen en zulke praktijken juist in stand houdt. Van Roosen had ik zeker een eigenzinniger kijk verwacht. Misschien heeft ze het verkeerde thema gekozen, had ze, na ’De Gesluierde Monologen’, veel gewaagder moeten koersen op de vraag: ’Hoe zit het nou met de ware seksbeleving van die mánnen?’ Maar ja, krijg een (moslim)man maar eens zover.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden