Londens museum reist door vier eeuwen opera

'Salome' van Richard Strauss, hier opgevoerd in het Royal Opera House in Londen. Beeld Corbis via Getty Images

In welk tijdsgewricht veroverde Händel Londen? Waarom is Verdi's 'Nabucco' van cruciaal belang geweest voor het verdeelde Italië, en niet alleen voor het opera-genre? Het Victoria and Albert Museum duikt in de geschiedenis.

Alsof hij een sprookje gaat vertellen, zo klinkt de stem van Antonio Pappano wanneer hij je via de koptelefoon bij de hand neemt. De dirigent nodigt iedere bezoeker van de tentoonstelling 'Opera: Passion, Power and Politics' in het Londense Victoria and Albert Museum (V&A) uit om aan een operareis te beginnen.

Niet voor niets horen we de stem van Pappano aan het begin van de audio-informatie die de ruim opgezette tentoonstelling vergezelt. V&A ging in zee met het Royal Opera House, een paar metrohaltes verder, waarvan de Italiaans-Engelse maestro artistiek leider is. Via zeven operapremières in zeven steden wordt het genre in historisch perspectief geplaatst: van Monteverdi's renaissanceklanken in 'L'Incoronazione di Poppea' tot en met Sjostakovitsj' twintigste-eeuwse muzikale taal in 'Lady Macbeth uit het district Mtsensk'. Tot slot passeert een potpourri met werk van onder anderen Gershwin, Glass en Benjamin de revue.

Opera: Passion, Power and Politics is de eerste productie in de net geopende Sainsbury-vleugel. De aangegeven zeventig minuten waarmee de bezoeker rekening moet houden om alles tot zich te kunnen nemen, is niet overdreven. Opera als spiegel van de maatschappij, met politieke, religieuze en nationalistische thema's, de emancipatie van de vrouw: aan vier eeuwen opera vallen vier eeuwen geschiedenis af te lezen, en dat duurt even.

V&A is niet over één nacht ijs gegaan. Het museum bezit zelf een grote collectie aan opera gerelateerde curiosa, van Franse pedaalharp tot decadente Weense waaier. Wat gemist werd, haalde men uit andere verzamelingen. Zo is daar Joseph Langes onvoltooide Mozart-portret uit het Salzburgse Mozarteum, het hoofd van Johannes de Doper, geboetseerd door Rodin, te leen van Musée d'Orsay in Parijs, een Canaletto uit het Kunsthistorisches Museum Wien, en ga zo maar door.

Wenen is de eerste stad na Venetië en Londen waarin weer even Pappano's stem doorkomt: hij vertelt over Mozarts 'Le nozze di Figaro' en waarom de opera een must is om te dirigeren. Voor het overige is de koptelefoon er alleen voor geluidsfragmenten van topmusici als de mezzosopranen Anne Sofie von Otter en Cecilia Bartoli. Een volledig gesproken tour is overbodig, er is voldoende om op je in te laten werken en de muziek spreekt boekdelen.

Kill your darlings

En daar is een punt van kritiek te noemen: er is erg veel. Kill your darlings. Een verhaal beklijft als er ruimte in het hoofd wordt gelaten voor een eigen invulling. Daar staan enkele omissies tegenover. Er komen beelden voorbij van Philip Glass' 'Einstein on the Beach', een fantastische herdefiniëring van het begrip opera. Aan dit feit wordt geen aandacht besteed. Idem George Benjamins 'Written on Skin': met dit meesterwerk uit 2012 kijken de tentoonstellingsmakers niet de toekomst in, het is meer een losse flodder op het eind. Gemiste kans.

Of je een doorgewinterde operafanaat moet zijn om deze tentoonstelling boeiend te kunnen vinden? Allerminst. In welk tijdsgewricht veroverde Händel Londen, en hoe zit het precies met de plot van zijn 'Rinaldo'? Waarom is Verdi's 'Nabucco' - première Milaan 1842 -van cruciaal belang geweest voor het verdeelde Italië, en niet alleen voor het opera-genre? Naast de schilderijen in het gelid en de autografen en bourgeoisjurken achter glas, staan geschiedenishoogtepunten als kreten op de wanden gekrast, en in een notedop vallen wetenswaardigheden te lezen over de gekozen opera.

Voor de werking van een theater rond 1700 is op grote schaal een bühne gebouwd, met touw- en raderwerk. Is het de tijd van de revolutie, dan staat daar nonchalant een kist met musketten, alsof de bezitters ervan om de hoek beraad houden. Zodra Richard Strauss' 'Salome' aan bod komt, wordt en passant een link gelegd met Freuds 'Studien über Hysterie' uit 1895. De zwierige inrichting en de diversiteit van het tentoongestelde materiaal maken het onderwerp absoluut toegankelijk.

Opera: Passion, Power and Politics in samenwerking met het Royal Opera House, tot 25 februari in het Victoria and Albert Museum, Londen. www.vam.ac.uk
★★★

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden