Tv-column

Liever krachtwoorden dan dwingende daden

Guido Weijers Beeld NPO

Tweede Kerstdag, half twaalf ’s nachts. Rijden we na het diner met drie kleine kinderen van Maastricht naar ons verblijf in België, blijkt de snelweg afgesloten. Gele hesjes bij de grens, met vuurwerk. Pas om half twee ’s nachts laat de politie ons verkleumd keren en de snelweg afrijden.

Deze vorm van protest begint normaal te worden; geen staking tegen een specifieke partij, maar gewoon het leven platleggen voor willekeurige mensen.‘Blokkeerfries’ is al woord van het jaar. Nou, ik heb liever dat die mensen hun mening uiten in woorden in plaats van daden.

Alleen zit daar een paradox. Mensen voelen zich niet kennelijk niet meer gehoord te midden van de miljarden (online) meningen, en grijpen fysiek in. En toch mag er steeds minder gezegd worden.

Daarover had de brutale omroep PowNed de ingetogen documentaire ‘Dat zijn geen grappen!’ donderdag. Twaalf cabaretiers, artiesten en opiniemakers vertellen voor een simpel zwart achtergrondscherm hoe ze de oprukkende grenzen aan de vrijheid van meningsuiting tegenkomen. Youp van ‘t Hek blijft weg van de islam, ‘want ik wil geen mes in mijn buik’, zegt hij, denkend aan Theo van Gogh. “Het is laf, maar ik hoef niet dood voor mijn werk.” Gerard Joling heeft het over vertrutting (hij vindt homograppen wèl leuk.) En Martijn Koning denkt dat mensen zich gekwetst wíllen voelen, zodat ze daarmee op de voorgrond kunnen treden. Gaat het over #MeToo, Zwarte Piet, homo’s of islam, er is altijd wel een groep beledigd.

Youp van ’t Hek Beeld NPO

Context

Als je deze twaalf mensen achter elkaar hoort, zo sober in hun schreeuw om vrijheid, maakt het indruk. Misschien ben ik zelf ook wel preutser dan ik wil zijn. Ik vond het niet kunnen dat rapper Boef vrouwen voor kech (hoer) uitmaakte, en schrok van de racisme-grappen in ‘De Luizenmoeder’. Maar het verschil zit hem in de context, zie ik nu weer helderder. Een grap in een productie of medium legt iets bloot over de samenleving en heeft daarmee een alarmerende of relativerende functie. Dat is anders dan wanneer iemand zelf racisme of seksisme bezigt.

Bij Johan Derksen voel ik nooit helemaal welke van de twee hij bedrijft; relativerende humor of homofobie zelf. Maar nu hij sterk verdedigt dat ‘ie helemaal onafhankelijk wil zeggen wat ‘ie vindt, heeft de grijze bromsnor ook iets heldhaftigs. “De grens ligt bij kinderporno”, had John de Mol van SBS hem gezegd, en dat vond Derksen ook.

Johan Derksen Beeld NPO

Howard Komproe lijkt weer te correct: “Als iemand niet om een grap kan lachen maar zich vies en gebruikt voelt, is een grap niet geslaagd.” Dat is niet voldoende natuurlijk. Grappen luchten enorm op, zegt Youp van ’t Hek. De hofnar benoemde ook juist de taboes en onaangename zaken. “Een goeie koning liet dat toe”, zegt De Balie-directeur Yoeri Albrecht. “Spot voedt op, en maakt mensen volwassener.”

Guido Weijers is bezorgd. “Als cabaretiers al gaan inleveren op de vrijheid van meningsuiting, wie zegt dan nog wel wat hij denkt?” Anders zet je de tv maar uit of ga je niet naar die cabaretier, vindt hij.

Dat is de kern, de kracht van het woord. Nee, op Tweede Kerstdag ’s nachts zitten kleumen op een snelweg, dát is prettig. Dan heb je niet eens de keus of je die mening langs je heen laat glijden of je erdoor laat raken. Ik neem me voor het vrije woord meer te gaan beschermen.

Vier keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie. Lees meer op trouw.nl/tvrecensies.

Lees ook:

Column Leonie Breebaart: Kun je nog grappen maken zónder iemand te beledigen?

Websites als GeenStijl zien dat geloof ik als een retorische vraag, maar het is een vraag die antwoord verdient en die dezer dagen bovendien mooi geïllustreerd kan worden, omdat zich in dit jaar alweer twee gevallen van omstreden satire hebben aangediend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden