Review

Liever een Angelsaksische dan een Franse revolutie

Charles Taylor is een vooraanstaande Canadese filosoof die al eerder bruggen tussen Europees en Angelsaksisch gedachtegoed, en tussen radicalisme en redelijkheid, heeft proberen te slaan.

Dit boekje bewaart ook in zijn Engelse titel ('Modern Social Imaginaries') de tweeslachtigheid van een Amerikaanse intellectueel die verschillende wegen ziet naar het westerse heil, dat wil zeggen: een menselijke orde die tot wederzijds voordeel strekt.

Het voornaamste bestanddeel van 'Moderniteit in meervoud' bestaat uit een vergelijking van de Amerikaanse (1775) en Franse Revolutie (1789), en de consequentie van die omwentelingen voor hedendaagse maatschappijen.

In die twee hoofdstukken levert Taylor interessant bewijs voor de bewering dat Amerikanen een voorkeur hebben voor vergaderingen van de eigen gemeente, en Fransen een zwak voor volksoplopen. Elders bepaalt hij zijn koers door de eeuwen op een cultuurfilosofisch kompas dat meer op 'grote teksten' dan op sociaal-historische ontwikkelingen afgaat.

Trouwens, dat kompas werkt al waar Taylor de twee revoluties van de 18de eeuw bespreekt. Is niet het onderscheid van een congregationalistische en een revolutionaire democratie vooral te danken aan de geschriften van John Locke en Jean-Jacques Rousseau in respectievelijk Engeland en Frankrijk?

De aandrift om de minimale (Angelsaksische) variant dan wel de maximale (continentale) variant van volksvertegenwoordiging te kiezen, wordt door Taylor vrijwel helemaal toegeschreven aan de invloed van grote leermeesters. De sociaal-economische achtergrond waartegen het politiek toneel zich afspeelt, blijft nogal onderbelicht.

Zo wordt de geschiedenis een terrein waarin de verbeelding van kalme of bevlogen geesten de dienst uitmaakt.

Zonder twijfel gaat de voorkeur van de filosoof uit naar wat de Nederlandse socioloog de 'overleghuishouding' heeft genoemd, en niet naar Frans-Jacobijnse scherpslijpers. Bij die weinig opzienbarende moraal van het verhaal passen twee aantekeningen: ten eerste heeft hun benijdenswaardige beheersing de Angelsaksen niet weerhouden in de koloniën gruwelijk huis te houden, en de godsdienstigheid waar Taylor zo graag een nieuwe plaats voor ziet ingeruimd omdat het ook een bindmiddel van mensen is, blijkt op dit ogenblik het paard van Troje binnen de moderniteit.

De sobere Verlichting die Taylor verkondigt, dateert nog van voor de grote revoluties, toen geleerde mannen de vreselijke godsdienstoorlogen met goede woorden hoopten te bezweren. IJdele hoop; ook toen al.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden