Review

Lieve Anne, je Kitty

Romans in de vorm van een dagboek zijn niet nieuw. Zulke romans bestaan sinds de achttiende eeuw, toen Daniel Defoe zijn held Robinson Crusoe dagboekaantekeningen liet maken op het verlaten eiland waar hij schipbreuk had geleden. Lessing en Rilke, Hugo en Gide, allemaal hebben ze op enig moment in hun werk gebruik gemaakt van de intieme dagboekvorm. In haar zojuist in Nederlandse vertaling verschenen roman ’De ontdekking van de liefde’ doet de Israëlische schrijfster Judith Katzir dit ook, maar op wel zeer verrassende wijze.

Hoofdpersoon is Rivi, een puber die school gaat in Haifa, waar ze uitblinkt in taal. Met geestdrift volgt ze de literatuurlessen van haar lerares Michaela. De volwassen vrouw en het dertienjarige meisje zoeken toenadering tot elkaar en er ontstaat een stormachtige relatie. Beiden zijn gedwongen tot geheimhouding, Michaela omdat zij getrouwd is en Rivi vanwege haar minderjarigheid.

Rivi houdt tussen 1977 en 1979 een dagboek bij, waarin ze nauwkeurig verslag doet van haar ontmoetingen met Michaela. Maar de schoolschriften met haar notities worden door haar moeder gevonden en veroorzaken een schandaal. Michaela moet ontslag nemen, waarna ze vertrekt naar het buitenland. Rivi blijft in Israël achter en wordt een gevierd schrijfster.

Wat is er zo opvallend aan de dagboeken, die het grootste deel van de roman in beslag nemen? Welnu, ze zijn geschreven naar het voorbeeld van Anne Frank, met wie Rivi zich vereenzelvigt en met wie ze dweept. Zoals Anne Frank zich in haar dagboek in het Achterhuis richtte tot de denkbeeldige vriendin Kitty en ondertekende met ’je Anne’ - zo adresseert Rivi haar bekentenissen aan Anne. Ze ondertekent echter niet met haar eigen naam, maar met ’je Kitty’. Zozeer voelt Rivi zich blijkbaar persoonlijk bij Anne Frank betrokken, dat ze zich opwerpt als de vertrouweling bij wie Anne haar hart op papier heeft uitgestort. Kitty, die nooit heeft bestaan, komt ruim dertig jaar nadat Anne in Bergen-Belsen aan vlektyfus is gestorven, alsnog tot leven. Dat is een mooie vondst die een prachtig verhaal had kunnen opleveren.

Helaas, de lezer komt erachter dat Katzir van haar hoofdpersoon Rivi geen Kitty maakt, maar een tweede Anne. Waar Anne heeft moeten onderduiken omdat zij Joods was, moet Rivi verborgen houden dat ze een lesbische relatie heeft. Waar Anne werd bedreigd met opsporing door de Duitse bezetter, heeft Rivi te vrezen voor ontdekking door het schoolbestuur. Waar Anne schrijft over het aftreden van Benito Mussolini, schrijft Rivi over het aantreden van Menachem Begin.

Veel daarvan maakt een gekunstelde indruk. Vooral de passages over politiek zijn er met de haren bij gesleept. Maar ook de verwijzingen naar het seksuele ontwaken van Anne Frank zijn nogal bot. Zo verzucht Rivi tegen Anne: „Jij hebt tenslotte ook in je dagboek geschreven dat je op een keer, toen je bij je vriendin Jacqueline sliep, die je Jacque noemde, een verschrikkelijke behoefte had haar te zoenen en dat ook gedaan hebt, en dat je haar hebt voorgesteld elkaars borsten te bevoelen, maar dat Jacqueline ervoor terugschrok en weigerde. Je schreef ook dat je elke keer in extase raakte als je een naakt vrouwenfiguur zag.”

Bovendien wordt de suggestie gewekt dat in Rivi de schrijfster is opgestaan die Anne graag had willen worden. Dit is van alle ergernissen de storendste. Kennelijk meent Judith Katzir dat haar proza zich kan meten met dat van Anne Frank, kennelijk verkeert ze in de veronderstelling dat met behulp van stijlmiddelen en kunstgrepen de heldere stem van Anne kan worden nagebootst. Daarmee heeft ze het onderwerp van haar roman hopeloos onderschat. De stem uit het Achterhuis ontleent haar zeggingskracht aan fijngevoeligheid aan zelfkennis en aan het ontbreken van om het even welke koketterie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden