Boekrecensie

Liefdevol en schrijnend klaagt Jennifer Clement de Amerikaanse wapenliefde aan

Uitsnede uit omslag Wapenliefde Beeld TR BEELD

Het kan zijn dat het aan onze Europese blik ligt, en aan onze afschuw van het fenomeen Trump, maar Amerikaanse romans lijken tegenwoordig meer dan ooit het huidige Amerika als onderwerp te hebben. In ‘Wapenliefde’ van Jennifer Clement is dat niet anders. 

De Amerikaanse-Mexicaanse schrijfster, voorzitster van de politiek geëngageerde schrijversorganisatie PEN International, richt haar pijlen op Amerika’s dodelijke obsessie met wapens, en dat doet ze hartverscheurend goed in deze harde en tegelijk verrassend tedere roman over een moeder en dochter die geen schijn van kans lijken te maken om te overleven in de wurggreep van armoede en wapengeweld. “Mijn moeder was een kopje suiker. Je mocht haar altijd even lenen.” Zo introduceert Pearl haar moeder, liefdevol en geestig, en tegelijk loert het onheil, want met zo’n zoete, kwetsbare vrouw kan het niet goed aflopen.

Nooit prekerig

‘Wapenliefde’ speelt zich af in Florida, in een trailerpark, die typische rafeltand van de Amerikaanse samenleving. De veertienjarige Pearl woont met haar moeder in een oude auto op de parkeerplaats van het park, al veertien jaar illegaal. Marginaler kan het niet. Pearls kamer is de front seat, moeder woont op de achterbank. De kofferbak ligt vol dure spullen, want Pearls moeder Margot is eigenlijk van goede komaf, helaas door een tienerzwangerschap aan lager wal geraakt. Ze maken het gezellig in hun auto. Pearl is de personificatie van onschuld en kwetsbaarheid, met haar naam waarin de zee klinkt en haar witte haren en haast doorzichtige teint, maar vergis je niet: ze is weerbaar en steelt iedere dag overal sigaretten die ze deelt met haar vriendin. Die heet April May - in ieder detail zit lichtheid en humor in dit boek en steeds voel je de tragiek erdoorheen sijpelen.

Auteur Jennifer Clement

Clement neemt de tijd om alle verloren zielen en halve idioten op het park lekker vet neer te zetten: de oorlogsveteraan Sergeant Bob, die op één been over het terrein hinkt met ontbloot bovenlijf en een geweer om zijn nek, pastor Rex die zondags wat raaskalt in de kerk maar vooral wapensmokkelaar is, de hartelijke maar afgegleden Corazón die een neergeschoten Mexicaanse zangeres vereert als de Heilige Maagd. Als ze allemaal zijn langsgekomen brengt de schrijfster de man in het spel die het broze evenwicht gaat verstoren. Hij heet Eli, maakt zijn entree met cowboylaarzen en wapens, in de kerk, heeft de pastor in zijn zak en papt aan met de moeder van Pearl. Het onheil is niet meer af te wenden. Eli legt een pistool onder de stoel van Pearl, zodat Margot zich kan verweren. Kennelijk is dat ineens nodig. Pearl ziet de romance met lede ogen aan, wordt dagelijks het huis (lees: de auto) uitgejaagd zodat de twee kunnen flikflooien, en ja, je weet dat het pistool af zal gaan. Maar niet wanneer en hoe.

Een snipper onschuld

Deze roman is spannend, schrijnend en ontroerend en wordt nergens prekerig over gun violence. Ze zijn alomtegenwoordig die wapens, dat wel, maar zelfs een enkele pamflettistische passage wordt literair.

Clement slaagt glansrijk in het geloofwaardig schrijven vanuit het perspectief van een puber. Hoe het is om in een auto te wonen? “Je bent altijd op zoek naar een douche.”

Beeld De Bezige Bij

Soms klinkt Pearl wat vroegrijp, maar goed, een schrijver moet ook slagkracht houden in de taal die zij hanteert. Want daarin schuilt de grootste verdienste van dit boek: de beelden zijn in gelijke mate afstotelijk, dichterlijk en teder. De baby-alligators die aan elkaar gegroeid zijn en een bezienswaardigheid zijn tot ze sterven, de ‘poppenweide’ (63 barbiepoppen die tot hun middel zijn ingegraven), de rotte sinaasappelschillen op de vuilnisbelt, het blijft je wel een tijdje bij. Daarnaast schrijft Clement zinnen die op een economische manier poëtisch zijn: “Liggend tussen de wapens dacht ik: ik lig tussen de doden van vroeger en de doden van later.” In het laatste deel van het boek, dat leidt tot de finale confrontatie tussen Pearl en Eli, kom je als lezer met een flink moreel dilemma te zitten. Wat wens je eigenlijk voor einde: zoete wraak of het behoud van een snipper onschuld? Pearl maakt haar keuzes op intuïtie, ik bleef vertwijfeld achter, en een beetje wanhopig omdat ik wilde weten hoe het dat kind verder zal gaan.

Oordeel: spannend, ontroerend; op een economische manier poëtisch.

Jennifer Clement
Wapenliefde
De Bezige Bij; 256 blz. € 22,99

In ons dossier boekrecensies vindt u een overzicht van de besprekingen van pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden