Review

Licht op pad met Maria en Jacobus

Bedevaart is in, voor gelovigen én ongelovigen. Dit jaar koos Musica Sacra, festival voor religieuze muziek in Maastricht, voor heilige wandelmuziek. De Limburgse oud-politicus Sef Imkamp wandelt de wereld over, liefst alleen.

Of hij een echte pelgrim is, weet hij niet. Hij spaart in ieder geval geen bedevaartstempels en -insignes. Sef Imkamp (78), oud-Kamerlid voor D66, wandelt om in vrijheid zichzelf en de wereld te ontmoeten. Hij was een van de vele pelgrims die zondag van Tongeren naar Maastricht liepen in de voetsporen van Sint Servaas.

Dit was maar een kleintje, zegt Sef Imkamp geringschattend. De tocht van twintig kilometer, die werd georganiseerd door het festival Musica Sacra in Maastricht, is voor een echte pelgrim het noemen niet waard. Sinds de Middeleeuwen werden honderden, zo niet duizenden, kilometers afgelegd om een bedevaartsplaats te bereiken.

Het Spaanse Santiago de Compostela is de bekendste, maar Maastricht was ook beroemd door zijn eigen pelgrim: Sint Servaas. Die kwam uit het Midden-Oosten naar het Maasland gelopen, waarna hij later te voet naar Rome reisde. Hij werd bisschop in Tongeren, werd verjaagd en liep met zijn kerkschatten naar Maastricht. Zijn graf werd een pelgrimsoord. En dat was weer aanleiding voor Musica Sacra om dit jaar 'pelgrimage' als thema te nemen.

Dat bracht een weekend met een omvangrijk programma teweeg. In de kerken en kapellen van de stad is het onderwerp pelgrimage de afgelopen drie dagen van alle kanten, vooral muzikaal, belicht. De grote bedevaarten naar Santiago de Compostela en andere Spaanse heiligdommen kwamen aan bod met muziek uit Middeleeuwen en Renaissance, maar ook Joodse en Keltische pelgrimsmuziek was er te horen. Zelfs de romantische zwerftochten, die door de negentiende-eeuwse componisten Schubert, Berlioz en Liszt werden verklankt, bleken te passen binnen het gegeven. Morgen gaat het festival nog verder met een lezing over de drijfveren van de pelgrims.

Zoals voor zoveel pelgrims is wandelen voor de geboren Limburger Imkamp een onmisbaar onderdeel van het leven geworden. Politiek interesseert de katholieke oud-politicus, die van 1967 tot 1977 in de Tweede Kamer zat, nauwelijks meer. Want waar gaat dat nou helemaal over? Imkamp wandelt liever. Dat is de beste gelegenheid om de wereld achter je te laten en jezelf en datgene wat er echt toe doet te ontdekken.

Imkamp had altijd al een hekel aan al wat benen overbodig maakt. Reizen deed hij lopend, liftend, met zo min mogelijk geld op zak. Ook campagne voeren deed hij te voet, wat hem veel publiciteit opleverde. ,,Als de voorlichter van D66 de pers vertelde dat ik onbereikbaar was omdat ik wandelend campagne voerde, kreeg ik de journalisten prompt achter me aan.''

Zijn eerste grote bedevaartstocht was het Spaanse deel van de route naar Santiago de Compostela, waar in de kathedraal de overblijfselen van de apostel Jacobus zouden liggen. In 1986 was er in Gent een tentoonstelling over Sint Jacobus. Imkamp: ,,Toen ik daar vandaan kwam, stond voor mij vast dat ik deze tocht ging maken.''

Sindsdien loopt hij regelmatig lange tochten, tot in Nepal aan toe. Op de vraag waarom, kan hij wel honderd antwoorden geven. Maar precies snappen doet hij het niet. Imkamp: ,,Het geeft je de gelegenheid heel veel achter te laten: vrouw, kinderen, kleinkinderen, je huis, de straat, de buurman die je altijd gedag moet zeggen, de ozb. Je wandelt uit de beschaving. Je pakt wat je nodig hebt in een rugzak. Het leven is een stuk aantrekkelijker zonder onnodige ballast. Het versimpelt het leven enorm. Het is bijna een zuiveringsritueel.''

Een andere reden ligt in zijn interesse voor het Middeleeuwse geloof. ,,Thomas van Aquino liep van Napels naar Parijs, Albertus Magnus kwam lopend vanuit Keulen in Parijs. Het is een beschaving die door kriskras lopen tot stand kwam. Lopend, tastend met je voeten, onderga je dat zelf. Je begrijpt het niet alleen, je voelt wat het moet zijn geweest om in die tijd te leven. Langs de wegen en in de kerken zie je veel beelden van Maria en Jacobus als pelgrims. Het gaf de pelgrims het gevoel dat die met hen meeliepen. Sinds iemand mij dit vertelde, onderga ik dat ook zo. Dan begrijp je waarom die mensen vroeger toch zo gemakkelijk op pad gingen.''

Het lopen met bepakking valt Imkamp niet zwaar. ,,De eerste dag voel je die veertien kilo zware rugzak wel zitten. Maar daarna wordt hij een onderdeel van jezelf. Je voelt je steeds meer als de gebochelde van Victor Hugo. Je kunt niet meer zonder dat gewicht. Toen ik eenmaal in Santiago was en mijn rugzak afdeed, wist ik niet wat ik moest beginnen.''

De 800 kilometer van Pamplona naar Santiago de Compostela legde de bodem onder zijn wandelend bestaan. Die eerste ervaring is nog altijd onovertroffen, omdat hij daar voor het eerst merkte wat wandelen met hem deed. ,,We begonnen met negen personen en kwamen aan met z'n tweeën. De rest haakte af. Ik ontdekte al snel dat ik niet goed met anderen kan lopen. De anderen wilden over zichzelf vertellen. De een wilde wat weten over de politiek, de ander begon over haar laatste theatervoorstelling enzovoorts. Maar wat mij tijdens het lopen boeit, is de zon in het water, de visjes die je in het zonlicht ziet spetteren, een troep opstijgende zwanen. Iedere wandeling is een tocht door Genesis. Dat besef ik tegenwoordig steeds beter. Wat je onderweg ziet, staat al bol van de verhalen en dringt zich aan je op; de eik, de kip die een stukje meeloopt, de boer met zijn ploeg. Die andere verhalen zijn leuk voor onder het eten. Ik bleef over met een kunsthistorica die veel vertelde over kerken en timpanen en zo. Heel boeiend. Tot mijn verbazing interesseerde het me niks. Ik werd in beslag genomen door het wandelen, door een blaar of door mijn natte schoenen.''

,,Er kwamen verscholen kanten van mijn persoonlijkheid naar boven, bijvoorbeeld een haat jegens de anderen die ik niet bij mezelf verwachtte. Toen de stoere bink van de groep, die mij vreselijk ergerde, op het eind steeds moeilijker begon te strompelen en op moest geven, voelde ik zoveel vreugde in me. Afschuwelijk gewoon. En dan wat ik voelde toen we aan het einde van een dag moe bij een klooster aankwamen. Een nonnenkopje stak door het raampje van de deur en zei: 'Wij doen niet aan pelgrims'. De woede die me toen overviel.''

Terwijl het bereiken van een heilige plaats vroeger voor pelgrims de reden was om op weg te gaan, heeft het doel voor Imkamp geen enkele betekenis. ,,Het gaat om de reis zelf, om wat je ter plekke ondergaat. Wat is me bijgebleven van die tocht door Spanje? Niet Santiago, maar wel die bron, die we plotseling zagen toen de watervoorraad al lange tijd op was. En dat boertje dat toen vertelde dat je het water gerust kunt drinken. Dat hij zelf drie keer in de week met al zijn jerrycans hierheen rijdt omdat dit het beste water uit de verre omtrek is.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden