Libriswinnaar Ilja Leonard Pfeijffer over zijn liefde voor de stad 'La Superba'

Ilja Leonard Pfeijffer tijdens de uitreiking van de Libris Literatuur Prijs Beeld anp

"Ik ben daadwerkelijk ontroerd", zei de Libris Literatuur Prijswinnaar Ilja Leonard Pfeijffer toen hij zojuist zijn prijs in ontvangst nam. Zijn boek La Superba is, zoals de schrijver het zelf zegt, een hommage aan de stad Genua waar hij in 2008 verliefd op werd. Met deze ode won hij 65.000 euro. Trouw-journalist Joost van Velzen interviewde hem vorig jaar over deze roman.

Sommige romans moet je bezoeken. Nog eens tot leven wekken. In het echt zien. 'La Superba', de stads- en emigratieroman over Genua van Ilja Leonard Pfeijffer, is er zo een. Zodra je het oude centrum van de havenstad betreedt, loop je ook het boek binnen. Die grijze dronken Italiaan daar, bijvoorbeeld, zou dat nu Don zijn? En die serveerster in de bar met de spiegels, zou Pfeijffer háár soms bedoelen met 'het mooiste meisje van Genua'? Misschien. Misschien ook niet. Dat is de kracht van fictie en dat is ook het interessante van deze roman: hij leert ons de structuur ervan een beetje kennen.

In 'La Superba' namelijk, deelt Pfeiffer zijn literaire overwegingen met de lezer, die hij zijn vriend noemt:

'Maar hoe moet ik dit ooit opschrijven, mijn vriend? Hoe kan ik ooit geloofwaardig maken dat een stad mij gelukkig maakt?'

La Superba (de hoogmoedige) is de bijnaam van Genua en haar stadsschrijver woont er nu vijf jaar. Ilja Leonard Pfeijffer (45) werd in 2008 verliefd op de stad en is sindsdien dagelijks in het wild aan te treffen op het Piazza delle Erbe. Een verrukkelijk pleintje, trouwens. Italiaanser kan het niet. Sowieso komen al je typisch Italiaanse dromen uit hier in het labyrint van Genua.

Wie de was wil zien hangen tussen twee huizen in een smalle steeg met afgebladderde muren en een opera's zingende mama op de achtergrond, moet hier zijn. Weldadige fonteinen en sexy scootermeisjes met pikzwart haar in een Sampdoria-shirt? Genua. Mannen in maatpakken voor de etalage van een winkel in espressomachines: welkom in La Superba, de mooiste stad ter wereld. Gemangeld tussen de bergen en de Méditerranée.

Maar het is maar hoe je het ziet. Want Pfeijffer schrijft:

'Genua La Superba. Natuurlijk kun je ernaartoe. Maar natuurlijk heb ik haar verzonnen. Je zult haar nooit zo zien zoals ik haar zie, tenzij ik je vertel, hoe je haar moet zien.'

Fictie dus, maar gelukkig heeft hij zichzelf niet verzonnen. Als we het Piazza delle Erbe hebben gevonden, zien we de dichter en schrijver zitten. Naast een screwdriver (wodka-jus), dan wel een prosecco.

Is 'La Superba' meteen ontstaan toen u hier ging wonen?
"In eerste instantie ben ik hier gaan wonen omdat ik verliefd werd op Genua. Ik dacht niet meteen: hier zit een roman in. Ik ben weliswaar al vrij snel begonnen met het maken van aantekeningen, maar het is niet zo dat ik op een avond een visioen krijg. Was het maar waar. Tijdens het schrijven wordt geleidelijk aan duidelijk wat ik van het boek wil en wat het boek van mij wil. Dat gaat heel organisch. Mensen vragen mij wel eens als het manuscript af is: ga je het nog herschrijven? Dan zeg ik: Nee, want ik heb het al herschreven, dat is een voortdurend proces."

U houdt van een goed glas. Hoort dat ook bij het schrijverschap?
"Drinken op zichzelf is niet van belang. Het is veel meer de omgeving die belangrijk voor me is. Ik werk overdag altijd thuis aan journalistieke stukken. Daarna heb ik heel erg de behoefte om naar buiten te gaan en om hier mensen te zien en te ontmoeten. Dat doet me goed als mens en daardoor doet het me ook goed als schrijver. Hierbuiten begint het literaire schrijven.

"Hoe verder de dag vordert, hoe beter ik mij voel. Tussen vijf en acht ben ik op mijn best. Dan ben ik het fitst en het creatiefst. Wat ik bedenk, schrijf ik hier op het terras. Met pen en papier, en dat neem ik dan mee naar binnen om op de computer uit te tikken. Ik zie het wel als werk, ja. Ik heb geen vrije dagen of vakantie. Het gaat altijd maar door.

"Schrijven gaat niet altijd even vlot, schrijven is heel hard werken. Het bedenken van nieuwe dingen voor weer een nieuw boek, dat is mijn corebusiness en veruit het leukst van alles. Als ik hier buiten zit, is het ook niet zo erg om de tijd te vinden voor één woord. En dan hoor je altijd dat een half uur later - het is een ijzeren wet - iemand precies dat woord gebruikt aan het tafeltje naast je."

Leonard Pfeijffer als hij te horen krijgt dat hij de winnaar is van de Libris Literatuur Prijs 2014. Beeld anp

U deelt uw literaire afwegingen met 'uw vriend', de lezer. Waarom koos u voor deze vorm?
"Omdat het mij voor dit verhaal heel goed uit kwam. Omdat ik het een passende manier vond om afstand te scheppen. Steeds als ik de lezer aanspreek, benadruk ik dat hij daar zit en ik hier. Die vorm creëert ook een illusie van spontaniteit, alsof het allemaal ter plekke wordt bedacht. Zo kan ik de interpretatie van het verhaal sturen. En ik hou ervan om de lezer te betrekken bij het proces van hoe een roman tot stand komt. Ik wil de infrastructuur niet aan het zicht onttrekken, maar juist opzichtig buitenom aanleggen. Zoals bij het Centre Pompidou in Parijs.

"De fictionele presentatie van deze roman is dat ik het verhaal presenteer als ruw materiaal van een roman in wording, terwijl alles in werkelijkheid natuurlijk heel goed doordacht en gestructureerd is als roman. Sterker nog, die heb je in je hand."

Het ei van Columbus, om in Genuese sferen te blijven.
"Het is natuurlijk een literaire truc, een weldoordacht literair procédé om de lezer bij de roman te betrekken. Het literaire procédé van 'Het ware leven, een roman' (2006 -red.) was een ander. Wat dat boek gemeen heeft met 'La Superba' is de scenische manier van vertellen. Net als dat boek, is 'La Superba' niet één lineaire vertelling, niet één enkele verhaallijn die wordt afgewikkeld, maar een afwisseling van korte scènes waarbij verschillende verhaallijnen naast elkaar worden gevolgd. Dat is volgens mij een relatief moderne manier van vertellen die we hebben geleerd te accepteren doordat tv-series en soaps op zo'n manier in elkaar zitten.

"'Het ware leven, een roman' ging daar verder in dan 'La Superba'. Daar had elk hoofdstuk ook een andere verteller. Dat was voor sommige lezers verwarrend, maar voor dat boek was dat goed. Voor 'La Superba' vond ik het, mede vanwege de geëngageerde boodschap, belangrijk om de lezer iets steviger bij de hand te nemen. De fictionele vorm van het aanspreken van een vriend in het vaderland was een middel dat mij daarbij hielp."

Wanneer wist u dat u een schrijver was?
"Ik heb altijd geweten dat ik schrijver was. Als kind putte ik er al bevrediging uit om dingetjes te maken. Dat begon met het kleien van een poppetje, en ongeveer vanaf mijn zestiende werd me duidelijk dat ik dat maken van dingen met letters op papier wilde doen. Op die leeftijd schreef ik ook mijn eerste gedicht. Ik moest twee keer zo oud worden voor mijn werk publicabel was, maar al die jaren dat ik schreef, was ik bezig om schrijver te worden."

Kun je besluiten om schrijver te worden?
"Dat kun je wel besluiten, maar dat hoeft nog niet te betekenen dat je schrijver wórdt. Je kunt wel van alles besluiten. Je kunt ook besluiten om profvoetballer te worden. Maar daar zal je dan toch moeite voor moeten doen. Het gaat niet vanzelf. Misschien moeten we het omkeren: het is onmogelijk om een schrijver te worden zonder te besluiten dat je bereid bent om daar ontzettend veel tijd, moeite en inspanning in te investeren."

U zit hier anders lekker aan de prosecco. Op het mooiste pleintje van de wereld, in de mooiste stad ter wereld, te midden van de mooiste meisjes van de wereld. Zó zwaar is het schrijverschap toch niet?
"Kijk, ik praat graag over mijn laatste boek, maak er graag tijd voor vrij, maar intussen moet ik niet vergeten dat ik weer moet werken aan een nieuw boek. Mijn advies aan beginnende schrijvers zou dan ook zijn om door te blijven schrijven. Nooit stoppen. Er komt nogal wat los voor een debuterende schrijver. Recensies, plichtplegingen; dat is allemaal veel makkelijker te accepteren als je gewoon door blijft schrijven.

Natuurlijk ben ik alweer aan een nieuwe roman bezig. Voor mij is dit al bijna mijn vorige boek."

Moet een schrijver zijn actieradius verruimen en de wereld intrekken?
"Dat is niet cruciaal. Je kunt een reis door je werkkamer beschrijven die avontuurlijker is dan een jungletocht. Cruciaal voor een schrijver is zijn vermogen tot empathie. Het vermogen om je te kunnen verplaatsen in de beweegredenen van een ander. Je kunt empathie voor een groot deel ontwikkelen door veel te lezen. Ik heb wel eens de opdracht gekregen om de wereld vanuit een massamoordenaar te beschrijven. Om dat te kunnen, hoef ik geen massamoordenaar te kennen, maar ik moet er wel over gelezen hebben. Zo kweek je empathie. De belangrijkste functie van literatuur is dat we zo kunnen leren hoe de ander denkt."

Daar hoef je niet voor naar Genua.
"Hier kan ik anoniem door het leven. In Leiden was ik wel echt 'de schrijver'. Als ik terug ben in Nederland word ik meteen weer in die rol gedrukt, alsof mensen dat van mij verwachten. Het voldoen aan mijn reputatie werd bijna een fulltimebaan, ik hoefde steeds minder te dichten om dichter te zijn. Daar ben ik hier in La Superba aan ontsnapt."

Wie is Ilja Leonard Pfeijffer?

Ilja Leonard Pfeijffer: 'La Superba', Arbeiderspers, 360 blz, € 19,95

Wie is Ilja Leonard Pfeijffer?

Geboren: Rijswijk, 1968

Woonplaats: Genua (Italië)

Ilja Leonard Pfeijffer is in de eerste plaats dichter, maar schrijft ook proza en teksten voor toneel en muziektheater, essays, columns en opiniestukken. Veel van zijn gedichten zijn gebundeld in 'De man van vele manieren' (2008).

'La Superba' is zijn laatste en vierde roman. Pfeijffer schreef vorig jaar een 'literair zelfhulpboek' over het schrijverschap, getiteld 'Hoe word ik een beroemd schrijver?'

Pfeiffer kreeg de C. Buddingh'- prijs en VSB Poëzieprijs 1999 voor de dichtbundel 'Van de vierkante man' en de Anton Wachterprijs voor de roman 'Rupert' (2002), die ook de longlist haalde voor de Libris Literatuurprijs, evenals later de roman 'Het baggerboek' (2004).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden