Taal Ton den Boon

Leveren betekent ook: doen wat er van je verwacht wordt

Helemaal kriegel’ wordt een lezer van het werkwoord leveren in zinnen als ‘Je hebt maanden getraind, nu moet je leveren’. Dit gebruik blijkt ook nog eens behoorlijk courant te zijn. Zo concludeerde Trouw vorige week uit het feit dat het kabinet de Navo-defensienorm (2 procent van de rijksbegroting voor het leger) bij lange na niet haalt: ­‘Minister Bijleveld kan niet leveren’.

Anders dan we gewend zijn van vertrouwde combinaties als troepen, een prestatie, een product of bewijs leveren, wordt ‘leveren’ in de gewraakte zinnen zonder lijdend voorwerp gebruikt. Betekent leveren van oudsher onder meer ‘al dan niet tegen betaling (vrij)geven, verschaffen of produceren’, wanneer dit werkwoord zónder lijdend voorwerp voorkomt, betekent het ‘doen wat er van je verwacht wordt’ ofwel ‘een belofte of toezegging gestand doen’.

To deliver (on)

Mogelijk is deze toepassing ontstaan op basis van de combinatie ‘een of de gewenste prestatie leveren’, die kennelijk is verkort tot ‘leveren’. In termen van betekenisontwikkeling kun je zeggen dat leveren in de betekenis ‘een prestatie leveren’ pregnant gebruikt wordt. Mogelijk is dit pregnante gebruik van leveren courant geworden onder invloed van het Engels, waarin to deliver (on) onder meer ‘aan de verwachtingen voldoen’ betekent.

Met dat Engelse werkwoord is leveren ook etymologisch verwant: net als deliver (dat behalve leveren ook verlossen betekent) is leveren via het Frans (livrer) terug te voeren op het (middeleeuws) Latijnse werkwoord liberare (bevrijden, overhandigen), dat zijn oorsprong vindt het in Latijnse woord voor vrij: liber.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden