Review

Levensverhaal van Devi Phoolan niet in Indiase bioscoop

Weinig vrouwen in India zijn zo omstreden als de 35-jarige Phoolan Devi. Voor de een is zij de heldin van de ravijnen, die zich niet neerlegt bij haar ondergeschikte positie als vrouwelijk lid van de laagste klasse. Voor de ander is zij de gevaarlijke, wraakzuchtige 'bandit queen', betrokken bij een massamoord die twintig Indiërs het leven kostte.

Deze week verscheen het boek 'De bandietenkoningin' bij uitgeverij Wereldbibliotheek. Het gedetailleerde verslag over het leven van Phoolan Devi werd geschreven door de journaliste Mala Sen, een Indiase die in Londen woont. Tientallen gesprekken met familieleden en bekenden vormden de basis voor het boek, evenals de dagboeken die Devi tijdens haar verblijf in de gevangenis liet optekenen. Mala Sen schreef ook het script voor de film 'Bandit Queen' van regisseur Shekbar Kapur, die gisteren in première ging tijdens het Internationale Filmfestival in Rotterdam.

Het verhaal van Phoolan Devi is extreem, maar haar omstandigheden staan model voor die van miljoenen vrouwen op het Indiase platteland. Het boek vertelt op sobere wijze hoe deze vrouwen gedwongen worden om zich volledig te schikken naar de wensen van mannen en leden van hogere kasten.

Opstand

Phoolan Devi wordt, als lid van de laagste kaste, geboren in een dorp in de deelstaat Uttar Pradesh en komt als kind al in opstand tegen de onderdrukking van haar familie. Na een jeugd vol vernederingen belandt ze in handen van een rondzwervende bende bandieten. Met hen trekt ze rovend, moordend en kidnappend door Centraal-India.

Dan wordt Devi het slachtoffer van een massaverkrachting door leden van de hogere Thakur-kaste. Op gruwelijke wijze neemt zij wraak. In 1981 richt zij met haar bende een bloedbad aan in het dorpje Behmai, waarbij twintig Thakurs worden doodgeschoten. De politie zet een grootscheepse klopjacht op en in 1983 geeft ze zich over. Na elf jaar gevangenisstraf kwam zij vorig jaar weer op vrije voeten.

Het boek en de film over Phoolan Devi vestigen de aandacht op de vrouwenonderdrukking en het mensonterende kastensysteem in India. Volgens Mala Sen, die vorige week voor de première van de film in Nederland was, voltrekt de vrouwenemancipatie in India zich tergend langzaam. “Nog steeds worden vrouwen op grote schaal geslagen en verkracht”, zegt Sen. “Nog steeds gebruiken mannen verkrachting als middel om vrouwen te vernederen.”

In haar boek beschrijft Sen hoe de Indiase vrouwenbeweging sinds de jaren zeventig talloze voorbeelden van 'bruidschatmoorden' en seksuele agressie aan het licht heeft gebracht. “Hun acties genieten echter vooral belangstelling in de middenklasse in de grote steden. De kloof tussen de vrouwenbeweging en de realiteit waarin de dorpsvrouwen leven, is enorm”, zegt Sen.

Zij ervoer dat aan den lijve, toen zij steun probeerde te krijgen. “Ik ben bij alle vrouwenorganisaties in Delhi langsgegaan. Ik vond niet één iemand die mij wilde helpen. Niemand was geïnteresseerd in Phoolan. Nu staan ze plotseling op”, vervolgt zij verbitterd “omdat Phoolan een grote naam is geworden.”

Het afgelopen jaar had Sen regelmatig contact met Devi, die nu in Delhi woont. Hun relatie is echter danig bekoeld, nadat Devi plotseling grote bezwaren had tegen het uitbrengen van 'Bandit Queen'. Zonder dat zij de film had gezien, verzette zij zich tegen de verkrachtingscenes die erin voorkomen. Deze zouden haar te schande maken.

Devi dreigde zichzelf in brand te steken, als de film in de Indiase bioscopen zou worden vertoond. En India zwichtte voor haar dreigement. “Phoolan is helemaal omgeslagen”, zegt Mala Sen. “Nu ze uit de gevangenis is, wil ze haar verleden vergeten. Ze wil een nieuw leven starten, ze heeft politieke aspiraties.”

Voorafgaand aan haar vrijlating veranderde het politieke klimaat in deze deelstaat. De Smajwadi Partij kwam aan de macht, een partij die zich inzet voor de sociale verheffing van de lagere kasten. Ze voerde de vrijlating van Phoolan zelfs op als campagne-onderdeel. Daarmee bleek ze goed te scoren bij de dertig miljoen kiezers in Uttar Pradesh, die tot de kaste van Devi behoren. Na zijn verkiezingszege hield partijleider Yadaev woord en ontsloeg Devi uit haar gevangenschap.

Afgelopen jaar kondigde Phoolan Devi aan dat zij de politiek in zou gaan, om de positie van de lagere kasten te verbeteren. Tot nu toe voegde ze de daad niet bij het woord. Door de laagste kasten lijkt Devi nog altijd als een heldin te worden vereerd. Maar Mala Sen betwijfelt of zij steeds op veel politieke steun kan rekenen. “Nu is ze een beroemdheid en staat ze volop in de belangstelling. Maar veel mensen tonen belangstelling voor haar uit een morbide nieuwsgierigheid: ze willen kijken hoe een 'bandiet' eruitziet. Het wil niet zeggen dat ze Phoolan steunen.”

- Zie pag 9: Sniffen en schelden

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden