TaalPeter-Arno Coppen

Leve de overbodigheid!

Er zijn relatief veel taalgebruikers die iets tegen overbodige taal hebben. Betekenisloze woordjes moeten geschrapt worden uit het taalgebruik, pleonasmen (zeggen dat sneeuw wit is) zijn uit den boze, en sommigen achten elk bijvoeglijk naamwoord al een potentieel risico op onnodige omhaal van woorden.

Ik had bijvoorbeeld in de vorige zin het woord ‘onnodige’ al gewoon weg kunnen laten, want een omhaal van woorden heeft altijd wel iets ­onnodigs. En wat doet dat ‘wel’ in de afgelopen zin? Weg ermee!

Het is maar goed dat de meeste mensen niet verder kijken dan wat losse woordjes, want de echte overbodigheid zit natuurlijk in de grammatica. Neem de grammatica van de vraagzin. Om van de eenvoudige zin ‘Het regent’ een vraagzin te maken zet je de persoonsvorm voorop. Dat zou op zichzelf al voldoende zijn, maar op schrift zet je er dan ook nog eens een vraagteken achter. Waarom? Nergens voor nodig. In de uitspraak is het nog erger. Dan voorzie je de vragende woordvolgorde ook nog eens van een speciale vraagintonatie. Je toonhoogte stijgt in plaats van daalt naar het einde van de zin toe.

Allemaal leuk en aardig; je kunt een heleboel extra informatie in zo’n intonatie leggen: verbazing, ergernis, twijfel, ongeloof, noem maar op. Maar met die vraagintonatie is die hele ingreep in de woordvolgorde ­eigenlijk nergens meer voor nodig. Sterker nog, in het gewone dagelijkse taalgebruik komen vraagzinnen ­zonder vraagvolgorde vaak genoeg voor (‘Het regent?’).

Dit is nog maar een eenvoudig voorbeeld, maar de grammatica kent talloze onderdelen die theoretisch overbodig zijn. Waarom bestaan die dan? Waarschijnlijk heeft overbodigheid toch ook weer een functie. ­Dingen meerdere malen uitdrukken verkleint de kans dat de ander ze over het hoofd ziet.

Communicatie heeft een beetje overbodigheid nodig. Zelfs overbodige woordjes.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden