TaalTon den Boon

‘Letterlijk’ moet je vaak niet al te letterlijk nemen

null Beeld
Beeld

‘We zijn letterlijk van de hemel in de hel beland’ stond een tijdje geleden in een regionale krant. Volgens een ander medium was iemand ‘letterlijk door de hel gegaan’ om zijn geliefde terug te winnen.

Als het over het woord ‘letterlijk’ gaat, zijn vooral sportverslagen interessant. Daarin is bijvoorbeeld sprake van een doelpunt dat ‘letterlijk uit de lucht kwam vallen’ of heet de nipte winnaar iemand die ‘letterlijk door het oog van de naald is gekropen’.

Vermoedelijk ben ik niet de ­enige die geneigd is het woord ­‘letterlijk’ in zulke berichten niet al te letterlijk op te vatten. Althans, niet als bijvoeglijk naamwoord, met de betekenis ‘naar de letter’ of ‘woordelijk’. Dat hoeft ook niet, want in de aangehaalde passages is ‘letterlijk’ een bijwoord, dat volgens het woordenboek louter dient als versterking.

Je kunt er beter maar zuinig mee omspringen

Hoewel ‘letterlijk’ behoorlijk vaak als versterkingswoord wordt gebruikt, vooral in blogs en op Twitter, kun je er als beroepsschrijver maar beter zuinig mee omspringen. Voor je het weet vindt je eindredacteur dat de tekst waarin je van alles en nog wat letterlijk laat gebeuren een overspannen indruk maakt. En terecht, want voor het gebruik van ‘letterlijk’ geldt: overdaad schaadt. ‘Letterlijk’, zou ik er haast bij schrijven, maar dat voegt niets toe.

Zoals ‘letterlijk’ wel vaker helemaal niets toevoegt in een zin, vooral als dat woord woordspelig bedoeld is. Zoals in mededelingen van het type: ‘Bij dronebezorging komen je pakjes letterlijk uit de lucht vallen’. Met ‘letterlijk’ wordt in dit geval een loopje genomen met de letterlijke en figuurlijke betekenis van ‘uit de lucht komen vallen’ (neervallen, respectievelijk als een verrassing komen), maar van zulke woordspelingen wordt niemand wijzer.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden