Review

Lesgeven is verlokken en verleiden

'Een prima leraar, Jezus. Maar op Harvard had hij nooit een aanstelling gekregen: hij heeft niets gepubliceerd.' George Steiner citeert de grap, afkomstig uit Harvard, in zijn essaybundel 'Het oog van de meester'. Hij had evengoed kunnen dienen als motto van het boek, want Steiner vraagt zich daarin af of de meest legendarische leraren van het Westen – Jezus, Socrates – in het moderne onderwijssysteem niet vermorzeld of uitgestoten zouden worden. Lesgeven is een roeping, een passie, schrijft Steiner. En leren is een 'oefening in liefde en in haat'. Voor zulke moeilijk te controleren processen lijkt op scholen en aan universiteiten weinig geduld te bestaan.

Steiners lofzang op de onbaatzuchtige 'meester' klinkt vaak wat geëxalteerd en zou nuchtere, slechtbetaalde leraren wel eens in het verkeerde keelgat kunnen schieten. De beroemde prof vindt het eigenlijk idioot dat hij betaald wordt voor iets dat hij beschouwt als zijn raison d'être. Ook neemt hij aan dat zijn gehoor over een even onwaarschijnlijke eruditie beschikt als hijzelf. Hoofdstuk drie opent met de zin:,, Het jambische ritme van Christopher Marlowe elektriseert de abstractie.”

Toch kun je Steiner niet verwijten dat hij een onrealistisch beeld schetst van wat zich zoal afspeelt tussen leraar en leerling. Hij onderscheidt drie basisvormen van lesgeven. üf de leraar misbruikt zijn macht en verwoest de leerling. üf de leerling verwoest de leraar door hem te verraden – als voorbeeld dient Heideggers verraad aan zijn (joodse) leermeester Husserl. üf leraar en discipelen zijn verbonden in vriendschap, beter gezegd 'eros'. Socrates inspireerde daartoe; Plato schetst in zijn 'Symposion' dan ook de oervorm van de ideale masterclass. Steiner benadrukt keer op keer, lekker incorrect, dat juist bij deze ideale kennisoverdracht enorme emotionele krachten loskomen. Erotische spanningen zijn onvermijdelijk, en werden – in Plato's academie, op Britse kostscholen – zelfs beschouwd als leerzaam. ,,Bij overtuigen, bij verlokken, hoe abstract en theoretisch ook, is een proces van verleiding, bewust of toevallig, onvermijdelijk.”

Het is maar een van de prikkelendekwesties die Steiner aansnijdt tijdens deze panoramische tocht langs de vele betekenissen van het begrip 'meester'. Die voert langs de Duitse cultuur, de Franse – 'hun neiging tot het monunumentale wettigt de functie van Maitre' – de joodse, de oosterse en de Amerikaanse, waar het woord 'Meester' onmiddellijk wordt geassocieerd met de slavernij. Al doende wordt een hele reeks legendarische, maar nietschrijvende leraren aan de vergetelheid ontrukt.

Ten slotte vraagt Steiner zich als of 'de lessen van de Meester' de vloedgolf van sciëntisme, feminisme, massademocratie en moderne media zullen overleven. Zijn antwoord is, verrassend genoeg: ja. Een échte leraar blijft tenslotte altijd hoopvol.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden