Historicus Leo Balai vertelt Leo Blokhuis over dit slavenschip Beeld Maaike Bos

TV-column Maaike Bos

Leo Blokhuis kijkt eerlijk naar de schurk in ons

Rijkdom heeft een prijs’, klonk de stem van Marianne Thieme donderdag in ‘Achter de dijken: Vrijheid’ (KRO-NCRV), de serie, waarin Leo Blokhuis weer de Nederlandse volksaard onderzoekt. Ze bedoelde hoe natuur, dieren en mensen de prijs betalen voor de Nederlandse handel. De prijs van rijkdom, die willen we nog weleens vergeten in Nederland.

Als ik dan de Surinaams geboren historicus Leo Balai zie op een slavenschip van toen, overvalt me een diepe schaamte. Voor de Nederlandse rijkdom en vrijheid van de zeventiende eeuw hebben ménsen de rekening betaald. Deze man, wiens voorouders ooit vanuit Afrika naar de koloniën werden verscheept, heeft het in onze (redelijk) vrije samenleving nu kunnen schoppen tot doctor en schrijver. Dat biedt opluchting. En toch is het gênant.

Nederlandse vrijheidsdrang

Het is knap hoe Blokhuis het ongemak niet uit de weg gaat in zijn tweede serie ‘Achter de dijken’, nu over de Nederlandse vrijheidsdrang. Van de vierde aflevering donderdag over de slavernij was ik onder de indruk. Ik moest wel een drempeltje over, want zijn eerste reeks in 2017 had me licht geërgerd. Predikantenzoon Leo Blokhuis ging toen op zoek naar de calvinistische wortels van Nederland, en trof die in veel sectoren aan. Zelf ben ik niet-gelovig en bovendien opgegroeid in het katholieke Maastricht, waar het Bourgondische genieten veel meer het leven doordesemt. Ik voelde me beperkt door die serie en haakte af.

Deze tweede reeks gaat over vrijheid, een waarde die iedereen aangaat. En die vrijheid hebben we aan meer mensen te danken dan aan de vrijheidsstrijders van 75 jaar geleden tegen de Duitsers, of de mensen die ooit de Romeinen verjoegen. Ook aan de mensen over wier ruggen de Nederlandse rijkdom werd vergaard. In zijn nieuwe serie gaat Blokhuis ook langs de koloniale plekken waar Nederland ernstige onvrijheid bracht, om zich een betere positie in de wereld te veroveren.

Zevenhonderd slaven in het ruim

Daar wordt het pijnlijk, maar Blokhuis duikt er bescheiden en open in. Hij vaart met historicus Leo Balai op een slavenschip, zoals de West-Indische Compagnie dat vanaf 1635 gebruikte. Op een 26 meter lang schip zaten zo’n zevenhonderd slaaf gemaakten als vee in het ruim. Vijftien procent sterfte was in het verdienmodel meegerekend. Voor omgerekend zesduizend euro behoorde iemand voortaan tot ‘de inventaris’.

Die verhalen doen me beseffen dat ik van de diepte van de vernedering niet genoeg weet. Bij de oude plantages vertelt historica Mildred Caprino over de straffen (doorgesneden achillespees, de dood), en over de ontsnapten, de Marrons. Nu zijn dat ‘tweederangs’ bosbewoners, toen waren het de mensen die hun lot in eigen hand durfden te nemen, zegt een trotse nazaat.

Neegers en andere Slaaven

Het verhaal van de slaafgemaakte Andries, uit het archief, is ook bizar. Als kok en kleermaker mocht hij eens met zijn meesteres mee naar Amsterdam, ‘waar alle luyden vrij waren’. Bij terugkomst dacht hij bevrijd te zijn, en sprak de autoriteiten erop aan. Uiteindelijk belandde hij in de kerkers van Fort Zeelandia. En de Nederlandse regering paste de wet aan. Voortaan was iedereen in Amsterdam vrij, behalve de ‘Neegers en andere Slaaven’. Ik zak weer de grond in.

Volgende week duikt Blokhuis de geschiedenis van Nederlands-Indië in. Hij doet het maar wél.

Vier keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden