Billie Eilish Beeld
Billie Eilish

EssayObsessieve fans

Leg eens uit ‘bestie’, zo eisen de 87 miljoen volgers van Billie Eilish

Fan komt van het woord fanatiek, dus enige hysterie kleefde dit type bewonderaars altijd al aan. Op sociale media gedragen fans zich nog iets obsessiever.

Grote verwarring op de tijdlijn op Instagram van popster Billie Eilish als ze in juni een foto post van haarzelf kroelend en klittend met een groep meisjes met daaronder de tekst ‘I love girls’. 142. 767 van haar 87 miljoen volgers reageren. Wat is dit, bestie?, zo klinkt het koor. Verklaar je nader! Is dit een coming-out? Billie’s volgers gaan ook met elkaar in gesprek: Hey, bedoelt ze wat ik denk dat ze bedoelt? Haat wegens queerbaiting (flirten met homo/biseksualiteit) dreigt. De volgende post is het beeld van een vermoeid ogende Billie Eilish, tekst eronder: ‘I’m tireeeddddd.’ Nu 11.962.077 likes en 149.847 opmerkingen, vriendelijke maar ook argwanende: U needa talk. De fans eisen een verklaring. Wat bedoelde Billie?

Wat Billie bedoelde, doet er hier verder niet zo toe, wel de intensiteit van deze reacties. Sinds fans op sociale media direct met hun idool in gesprek kunnen is de toe-eigening compleet en de liefde, dan wel teleurstelling, over haar reilen en zeilen groter en vuriger. Een fenomeen dat breder is dan Billie Eilish, breder dan popsterren alleen ook.

Fans als tijgermoeders

‘Nemen fans de macht over’ kopte het Amerikaanse tijdschrift The New Yorker in een verhaal over online-clashes dankzij groepen fans die als tijgermoeders waken over werk en welzijn van hun idolen. De guerrilla-achtige opstelling schuilt al in de namen die fanclubs zich hebben aangemeten, denk aan de Beliebers (fans van Justin Bieber), The Little Monsters (Lady Gaga), The Beyhive (Beyoncé).

Beyonce bij een optreden in Californië in 2014. Beeld REUTERS
Beyonce bij een optreden in Californië in 2014.Beeld REUTERS

Incidenten waren er rond de verschijning van het album Lemonade van Beyoncé als haar fans de vermeende minnares van echtgenoot Jay-Z beginnen te bedreigen. Het ex-vriendje van Ariana Grande wordt gestalkt door haar fans tot hij tweet dat hij toch geen zelfmoord zal plegen, ook al willen ze dat zo graag. Enzovoort. In de Verenigde Staten is dit type opdringerige fan ‘Stan’ gedoopt, naar een liedje van rapper Eminem die zong over een (fictieve) fan die zo gefrustreerd raakt dat de rapper zijn brieven niet beantwoordt dat hij de rivier inrijdt.

Vechten om de pianosnaren van Franz Liszt

Fan komt van het woord fanatiek, dus een zekere hysterie kleefde dit type bewonderaars altijd al aan. De overlevering wil dat er al uitzinnige taferelen waren in de negentiende eeuw rond de optredens van pianist Franz Liszt, fans vochten om zijn handschoenen en zijn pianosnaren.

Toen de tienerfan (vooral de meisjes) ten tijde van Beatlemania massaal gillend, schreeuwend, flauwvallend en in de broek plassend, in de spotlights kwam te staan, reageerden kranten vol zorg en afgrijzen. Later vertelden terugblikkende fans overigens over het pure plezier van het samen gillen, stennis schoppen en in katzwijm vallen. De rellen rond The Beatles in de vroege jaren zestig waren een opmaat naar ‘women’s lib’, de vrouwenbevrijdingsbeweging die eind jaren zestig opkwam, maar heel ernstig hoefde je hun gekrijs nou ook weer niet te nemen.

Kijk je die lijn van dweepzucht terug dan is Billie Eilish niets nieuws onder de zon. Nieuw is wel dat in haar geval de identificatie geheel wederzijds is. De ster neemt haar 87 miljoen ‘beste vriendinnen’ zeker serieus. “Ze zijn niet mijn fans, ze zijn mijn hart”, verzucht Billie in de eerste scène van The world is a little blurry, de documentaire die in maart over haar uitkwam. “Ík voel wat zij voelen en dat laat ik horen in mijn kunst.” We zien in de film de net 17-jarige Billie optreden in Salt Lake City voor duizenden jongeren die hun hoofden en telefoons naar haar oprichten.

Koesterende Justin, huilende Billie

Zelf was ze amper vier jaar eerder ook zo’n meisje, vertelt Billie, een Belieber die zeker wist dat Justin ook op haar verliefd was en die zich niet voor kon stellen dat er ooit een jongen zou komen die haar hem zou doen vergeten. Als Bieber na een concert van Billie in de coulissen van het stadion van Salt Lake City opduikt, volgt een lange ­omhelzing. Koesterende Justin, huilende Billie. Na de film werd Billie Eilish geprezen om haar oprechtheid en authenticiteit, om haar eigen koers, om de beschermde omgeving van nuchtere ouders en muzikale grote broer.

Allemaal waar, maar als buitenstaander zie je het toch met enige zorg aan: de ­innige omhelzingen voor het concert, het koortsachtige lezen van de reacties op ­Instagram erna. Pas maar op Billie, de menigte kan zich ook tegen je keren. Wanneer zal de ­jonge ster onder alle idolatrie bezwijken? Gelukkig groeien ze op, meisjes. Een vriendin appt een filmpje van de Most Wuthering Heights Day Ever, opgenomen in een park in Rotterdam in 2019. Tientallen vrouwen en twee mannen in rode jurken dansen op Wuthering Heights van Kate Bush, een hit in 1978.

Kate Bush in 1979 tijdens een optreden in Londen. Beeld Redferns
Kate Bush in 1979 tijdens een optreden in Londen.Beeld Redferns

Ach ja, Kate Bush. Zelf was ik ook fan van Kate die al vanaf haar elfde muziek schreef en nog een tiener was toen ze met haar eerste album The Kick Inside heel beroemd werd. Haar plaat draaide ik grijs op de enige draaitafel die we hadden in de woonkamer.

Het verhaal van Kate Bush is bekend. De fans moeten het – afgezien van haar ene tournee in 1979 en haar comeback-optredens in Londen in 2014 – nu al decennia zonder haar stellen. Toen ze ineens zo vreselijk beroemd werd, dacht ze dat ze een gewoon leven kon blijven leiden, maar dat was niet zo.

Verscholen op een eiland

Bush klaagde erover dat zelfs in de supermarkt mensen op haar afkwamen, aan haar zaten, onbeschofte vragen stelden. Ze gaf steeds minder interviews, tot ze ook daar helemaal mee stopte en ze zich terugtrok op een eiland in de Theems, omringd door dichte begroeiing en kanalen (zegt men). Treurig natuurlijk, maar getuige de hilarische flash mobs die circuleren op internet, stellen haar fans het goed, ook zonder haar.

Lees ook:

Bewondering en narcisme liggen soms dicht bij elkaar: ‘Ik, als enige, begréép Shaffy’

Gaat het in het bewonderen om die ander, of toch stiekem om jezelf? Yolanda Entius duidt haar (en onze) hang naar een idool.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden