null Beeld Werry Crone
Beeld Werry Crone

Swipen & klikkenKelli van der Waals

Leg de schuld van je ‘bubbel’ niet alleen bij technologiebedrijven

Onlangs schreef ik een artikel over lifestyle-influencers die openlijk complotdenkers ­waren geworden. Op hun ­Instagrampagina’s stonden tussen foto’s van leuke kledingsetjes opeens verhalen uit de koker van de complotbeweging QAnon. Tussen de gelikte familieplaatjes door vroegen ze zich af wie de wereld ­eigenlijk echt bestuurde, en of het wel klopte wat er in de media over corona werd gezegd.

Om dit fenomeen te kunnen beschrijven, moest ik een paar van hen volgen met mijn eigen account. Daarmee opende zich een fascinerende en verontrustende wereld, die me nog niet helemaal heeft losgelaten. Niet omdat ik me nu opeens zo tot die ideeën voel aangetrokken, maar omdat Instagram in de veronderstelling blijft dat ik dit type Instagrammers leuk vind. Het algoritme beredeneert nog steeds dat ik de complotdenkers moet gaan volgen die de interesse hadden van de complot-influencers die ik zelf volgde. Terwijl ik daags na de publicatie van het artikel was gestopt hen te volgen, murw van de beklemmende toon die bezit had genomen van mijn telefoonscherm.

Als ik ‘bij’ ben op Instagram (dat wil zeggen: alle nieuwe berichten in mijn tijdlijn heb gezien), krijg ik ‘voorgestelde berichten’ te zien. Daartussen zitten steevast memes over Bill Gates (geliefd mikpunt van de achterdochtig ingestelden) en onschuldig ogende plaatjes waar een Q in verstopt zit, als verwijzing naar QAnon. Iemand die poseert in een zwart t-shirt met in grote witte letters het woord ‘WOKE’, maar dan geschreven als ‘WQKE’. Ik kom er niet vanaf.

Door even uit mijn bubbel te stappen, kon ik goed zien hoezeer sociale media je een bubbel in drijven. Je volgt ­ iemand die zus doet, dan zal je een ander die zus doet ook wel leuk vinden. In ieder geval leuker dan iemand die zo doet.

Kruispunt

Sociale media duwen je graag in de richting van wat zij denken dat jij onderhoudend vindt. Want hoe langer je wordt onderhouden, hoe meer geld er aan je wordt verdiend. Het is vanwege dit mechanisme dat technologiebedrijven vaak de schuld krijgen van het polarisende publieke debat.

En daar is dan weer veel publiek debat over. Een tijdje terug haalde de komiek ­Sacha Baron Cohen het nieuws door te ­speechen: “Alle haat en geweld wordt gefaciliteerd door een handvol internetbedrijven die samen de grootste propagandamachine in de geschiedenis vormen”. In Trouw vergeleek Seije Slager het met een kruispunt waar ineens meer aanrijdingen gebeuren: ‘Het verkeerstoezicht is er geprivatiseerd en in handen gekomen van de stoplichtenfabrikant, die toevallig ook een ­videokanaal ­exploiteert dat geld verdient aan het uit­zenden van verkeersruzies’.

Het is een belangrijk gesprek, maar het mag wel iets breder. Nu staat aan de andere kant alleen dat handjevol internetbedrijven dat doet alsof hun technologie neutraal is en blijft wijzen naar de verantwoordelijkheid van de gebruiker. Onzin, natuurlijk. Maar als we van het debat zelf geen bubbel willen maken, moeten we ook blijven kijken naar de cultuur die erachter ligt. Schrijver Gideon Lewis-Kraus vergeleek het in een essay met de war on drugs (weer zo’n metafoor). Die win je niet door alleen de kartels aan te pakken. Het is aan tech-critici om te erkennen dat de behoefte van de gebruiker ook een rol speelt, en dan te proberen de gebruiker te overtuigen van een beter standpunt.

Daarvoor moet je wel een verontrustende bubbel instappen waar je voorlopig niet vanaf komt.

In ‘Swipen & klikken’ bespreekt Kelli van der Waals opvallende trends en discussies in online media. Eerdere columns vind je hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden