Column

Lees Voskuil!

Portret Gerbrand Bakker Beeld Olivia Ettema

Ik herlees Voskuil. Dat is waar ik momenteel behoefte aan heb. Ik wil geen moeilijke boeken, ik wil geen boeken waarin akelige dingen gebeuren, ik wil boeken waarin niets gebeurt en waarin de taal zalvend is. Troostend. De boeken van Voskuil als troostlezen. 

Ver hoeft ik niet te reiken: ik heb ze allemaal. ‘Het Bureau’ staat in de Eifel, daar kan ik nu, in Amsterdam, even niet bij. Maar alleen al het idee dat dat monumentale werk daar rustigjes op me staat te wachten, in een schrijfkamer waar het, zo schat ik, een graad of zeven is, is al genoeg. Elke avond zullen de ruggen van de zeven delen zacht belicht zijn, ik bracht onlangs de kerstverlichting (de Weihnachtslichtschlaug) op orde en sloot hem aan op een tijdschakelaar, zodat ie van kwart over vijf tot kwart over elf brandt. Dat is gezellig voor de buren die op de berg wonen. Dan is het alsof ik daar ben.

Vooral de drie wandeldagboeken, ‘Terloops’, ‘Buiten schot’ en ‘Gaandeweg’ zijn, om zijn eigen woorden te gebruiken, meesterlijk. De hoofdpersoon en zijn vrouw L. zijn in de boeken, gebaseerd op dagboeken van tussen 1957 tot 1992, steeds ergens op pad. Ze ergeren zich aan alles en iedereen. Andere wandelaars, het veel te warme weer, onvriendelijke hoteliers, het slechte eten. Ze redden slakjes van het pad en smullen ’s avonds van een kalfslevertje. Ze zien hoe beestachtig dieren behandeld worden op marktjes op stoffige Franse dorpspleintjes en eten ’s avonds lekker een biefstukje. Ze hebben voortdurend hoofdpijn of ‘last van het hart’, zijn verkouden, beroerd en hondsmoe, ze zijn in of uit hun humeur. Geweldig.

Té speciaal

Ik was vergeten dat ze niet alleen in Frankrijk gewandeld hebben, maar ook in Engeland, Wales en Schotland. Drie van die langeafstandswandelingen heb ik ook gedaan, ooit. Offa’s Dyke Path, de West Highland Way en het Pembrokeshire Coast Path. Niets van wat ik las bracht me terug naar die tochten, op af en toe een plaatsnaam na. Zo zie je maar weer hoe literatuur en herinnering zich tot elkaar verhouden. Wat de ene schrijver ziet en opmerkt, gaat aan de andere volstrekt voorbij.

Ik schreef ooit in Tirade een stuk over deze wandeldagboeken. De conclusie: ik was blij dat ik ze uit had, want veel meer had ik niet kunnen hebben. Ik kreeg toen een brief van Lousje Voskuil. Dat ze dat nou zo ‘aardig’ vond, dat ik zo kritisch had gelezen. Ik probeerde die brief terug te vinden, ik wéét dat ik hem, samen met een tweetal brieven van Arthur Japin, op een speciale plek opgeborgen heb. Maar zoals zo vaak met speciale plekken, blijkt die té speciaal te zijn geweest.

Onverdraagzaam

Je vraagt je af hoe mensen zo onverdraagzaam kunnen zijn. Onverdraagzaam en ronduit racistisch. Voskuil heeft het vaak over ‘negers’, en dan vrijwel altijd in één adem met Algerijnen. Bedreigend zijn ze, en luid. Ik herinner me een geërgerde uitspraak van Nicolien, in ‘Het Bureau’: “Moeten die Surinamers altijd zo luid zijn?”

Positief punt is dat Voskuil het allemaal wel gewoon opschreef. Ik bedoel: hij maakte van zichzelf in zijn boeken - of hij zich nou verschool achter Maarten Koning of als een ‘ik’ optreedt - niet een aardiger of beter mens. Hij onderzocht. Hij analyseerde voortdurend zijn eigen denken en doen. In ‘Onder andere’ staat deze zin: “Vergeten worden, voor wie daarvan weet te genieten, [is] iets heel moois.” Hij doet deze uitspraak terwijl hij tweeënhalf uur op Station Baarn zit te wachten omdat zijn fiets tijdens de spits niet in de trein mag. Ik weet heel zeker dat die uitspraak op hemzelf slaat. Maar ondanks dat: lees Voskuil!

Gerbrand Bakker schrijft met Franca Treur om beurten een wisselcolumn over lezen, schrijven en het literaire leven.

Lees ook:

Gerbrand Bakker krijgt een bod uit het buitenland

Met een beetje hard werken en talent en geluk krijg je een boek gepubliceerd. Timing maakt daar waarschijnlijk ook deel van uit. Hoe dan ook: er zijn meerdere factoren in het spel. 

Literatuur is (niet) elitair

Is het alleen een kwestie van smaak of is geëngageerde literatuur per definitie niet interessant?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden