Review

'Leerlinge van Goebbels' werd ze genoemd

Tussen alle berooide, gemartelde en gewonde Palestijnen die ze tegenkwam, maakte de vijfjarige Feda el Shrafi de meeste indruk op journaliste Willy Werkman. ,,Dat meisje zonder oog, bij toeval geraakt tijdens de Intifadah - de Israeliërs deden het niet expres. Nu is ze getraumatiseerd, wordt uitgelachen omdat ze 'mismaakt' is, zal nooit kunnen trouwen. Als moeder vond ik het verschrikkelijk om te zien.'

Henriëtte Lakmaker

Deze mevrouw met zijden sjaaltje, keurig gekapt, plaats je niet gauw tussen stenengooiende jongens. Toch waagde Willy Werkman zich in het heetst van de strijd om de Intifadah te verslaan, de Palestijnse opstand tegen de Israëliërs. Nu verschijnt haar boek 'Op weg naar Palestina', waarin ze opkomt voor de 'Achmeds' en de 'Mohameds', verdrukt tussen de Israëlische overheersing en Arafats veiligheidsdienst.

,,Israël heeft de macht en de sympathie', verklaart ze de boosheid die uit iedere pagina opstijgt. ,,Onrecht, schending van mensenrechten zijn zó belangrijk voor mij. Als ik zie hoe een Palestijn uit zijn auto wordt gesleurd en kapot geslagen...' Haar vuisten verkrampen, haar gezicht vertrekt van woede.

Een journalist kiest toch geen partij? 'Objectivity shit', noemde oorlogverslaggeefster Martha Gellhorn dat. Werkman is niet te bescheiden om zichzelf in haar daglicht te stellen. 'Go, see, watch' schreef Gellhorn. Dat deed Werkman. Ze stapte door de modder in Gaza, praatte met huismoeders in het vluchtelingenkamp.

,,Bezetting, ik kan daar niet tegen. Mijn vader, ook journalist, zat in het verzet in de oorlog, net als mijn oom Evert Werkman. Die nam ontslag bij het Handelsblad uit protest tegen de Arische zuiveringen en werkte voor het illegale Parool.' Willy Werkman werd geboren in het oorlogsjaar 1940. ,,Ik stond met mijn moeder bovenaan zo'n Amsterdamse steile trap. Beneden vroegen Duitsers naar mijn vader. Hij had zich verstopt in een kast. 'Mijn man is er niet' zei mijn moeder, ze kneep in mijn hand: kop dicht!' Haar vader werd niet ontdekt. Gerhard Werkman, liberaal in de vrijheidslievende zin, leerde haar dat mensen met andere huidskleur ,,ook een streepjespyjama dragen'.

Leg deze jong geleerde tolerantie en verzetsdrang maar uit aan joodse buren in Tel Aviv, als je bekend staat als 'leerlinge van Goebbels' vanwege kritische artikelen over de bezettingspolitiek. Neem je het op voor de Palestijnse zaak, dan ben je dus tegen de joden - zo simpel is het in het Israël van premier Netanjahoe.

Het Oslo-akkoord (1993), de vrede tussen de Palestijnse leider Arafat en de later vermoorde Israëlische premier Rabin, is vervaagd. Ze zijn verbitterd; Palestijnen door de kolonisatie van Westoever en Oost-Jeruzalem, joden door aanslagen van de fundamentalistische Hamas.

Werkmans begrip voor Palestijnse zelfmoordenaars die zich, mits vergezeld door tientallen joodse medeburgers, graag de lucht in lieten blazen, wordt haar niet in dank afgenomen. Ze is gewend buitenbeentje te zijn, sinds ze in de jaren zestig als enige vrouw bij de Apeldoornsche Courant werkte. ,,De hoofdredacteur wilde me de mode insturen. Ik wilde meer.' Toen politieverslagen begonnen te vervelen nam ze het aanbod aan reizend verslaggeefster te worden voor Libelle.

Zo maakte ze kennis met het Midden-Oosten. ,,Wat wist ik van Israël? Wat de meeste Nederlanders wisten: er waren in de Tweede Wereldoorlog zes miljoen joden vermoord, en nu bouwden ze eindelijk een eigen land op. Pioniers waren het, ik was een en al bewondering. Van het ontstaan van die staat, van Palestijnen wist ik niets.' Ze raakte gecharmeerd van het onconventionele van Israël; in Nederland, onder het stof van eeuwen burgermansfatsoen, was het niet gebruikelijk voor een jonge ongetrouwde vrouw te doen wat ze wou. ,,Vriendjes mochten niet blijven slapen: de buren...'

,,Ik had medelijden met dit zo getraumatiseerde volk en tegelijk sympathie voor het enthousiasme, zo vrolijk en zelfverzekerd. Er was grote onderlinge solidariteit.'

Wat ging er mis? Na een onverhoedse aanval door de Arabische buurlanden sloeg de jonge staat in de Zesdaagse Oorlog in '67 terug. Gaza, de Sinaï, de Golan en de Westelijke Jordaanoever werden 'ingelijfd'. Toen veranderde er iets wezenlijks bij de Isrüeliërs, aldus Werkman. De macht corrumpeerde en beproefde de toch al niet vriendschappelijke gevoelens tussen Joden en Palestijnen.

In 1967 had Werkman dat nog niet door. Zij woonde inmiddels in Israël met haar man Salomon Bouman: hij correspondent voor de NRC, zij voor het Algemeen Handelsblad en de radio (KRO, Avro). Beschaamd kijkt ze terug op haar 'schaapachtige houding'.

,,Het Palestijnse volk had nu geen recht meer op Israël, het land was rechtmatig gekocht door de joden' berichtte ze braaf aan de Nederlandse luisteraars. Het drong pas geleidelijk tot haar door dat met de dag van Israëls onafhankelijkheid, 14 mei 1948, voor de Palestijnse bevolking 'el nakba', de catastrofe, begon. Meer dan vierhonderd Palestijnse dorpen werden verwoest, zestig procent van de Arabische bevolking raakte op drift, schrijft Werkman.

Ze kan niet traceren wanneer ze oog kreeg voor de benarde positie van 750 000 Palestijnen in vluchtelingenkampen. ,,Voordat ik wist wat Israël echt was, werden twee kinderen geboren en was er nog een oorlog (Jom Kippoer, 1973, red.). Toen begreep ik dat ik aan één kant van een conflict stond, dat er nóg een kant was.' Werkman reisde weer, nu naar Gaza, de Westoever.

Ze berichtte over hun uitzichtloze positie, dat leverde een anti-Werkmancampagne in de Israëlische pers op. ,,In het begin trok ik me het aan. Tijdens de acties in Libanon begin jaren '80 stond ik zo onder druk dat ik de neiging kreeg onder de auto te kijken, of er iets tikkends aan de bodem kleefde. Ik werd op het matje geroepen door de militaire woordvoerder, schreef bijna vriendelijker over de Israëlische acties . Dat was natuurlijk de bedoeling.'

Haar huwelijk met de joodse (,,en zionistische') Bouman liep op de klippen, ze verloor vrienden. ,,Juist doordat die banden waren verbroken voelde ik me eindelijk vrij te zeggen wat ik dacht.' Zo kwam er een boek.

De aanleiding van het boek is 4 mei 1999, wanneer Arafat de staat Palestina zou willen uitroepen. Nu regeert hij alleen over Gaza en enkele steden op de Westelijke Jordaanoever - een schrikbewind van 'interne terreur' van martelingen en verdachtmakingen, zoals Werkman schrijft. Eenderde van het boek gaat over de gevolgen van zijn regime. In ons gesprek lijken de 'Mohameds' en de 'Achmeds' voornamelijk slachtoffers van Israëliërs. ,,Dat klopt', zegt Werkman. ,,Ik ben minder kwaad om wat er nu in Palestina gebeurt, want dat doen ze zichzelf aan. Israël heeft de macht in handen, en de sympathie.'

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden