recensie

‘Lanny’ koppelt een grootse bespiegeling op de eeuwigheid aan een alledaags vermissingszaakje

Max Porter

Max Porter kiest na ‘Verdriet is een ding met veren’ opnieuw voor de natuur als tegenspeler van de mens.

In zijn gedeeltelijk autobiografische debuutroman ‘Verdriet is een ding met veren’ was het een imaginaire kraai die een vader en zijn zoons op een poëtische manier hielp bij de rouw om hun vrouw en moeder. Om de verhouding tussen mens en natuur draait het ook weer in Max Porters roman ‘Lanny’, dat deze week in het Engels verscheen en komende week in de Nederlandse vertaling. De auteur plaatst in deze roman een nog veel abstracter natuurverschijnsel tegenover zijn menselijke personages: de oerkracht Dode Papa Scheurwortel, een volkslegende over een tijdloze figuur die allerlei gedaantes aanneemt, van verontreinigde grond, verrotte zwammen, ‘de leegte in de lucht waar eerder een roodborstje was’ tot een klimopmannetje. Zo nu en dan richt deze oerkracht zich op in de geschiedenis.

Dorpsthriller

Dode Papa Scheurwortel blijft aanvankelijk volstrekt ongrijpbaar, maar het duurt niet te lang of dit wezen krijgt enige vorm. Zoals de elfen een wisselkind uitkiezen, zo kiest Dode Papa Scheurwortel voor Lanny, een ‘innemend knulletje’ dat altijd zingt, beschikt over een grote fantasie en vol filosofische vragen zit. Lanny’s ouders Jolie en Robert zijn Londenaren die in een forenzendorp zijn komen wonen, zij een actrice die thrillers schrijft en hij een vermogensbeheerder. Lanny krijgt tekenlessen van een bejaarde, succesvolle kunstenaar die in het dorp woont, ‘Maffe Pete’, met wie hij vaak de bossen in trekt. Daar werkt hij aan zijn prieeltje met mooie natuurvoorwerpen. Lanny wijkt af van de anderen met zijn poëtische taal, maar is vrij geliefd. Als Dode Papa Scheurwortel zijn oren bij de bewoners te luisteren legt (scènes die Porter weergeeft met losse flarden van huiselijke opmerkingen en clichés die over de pagina’s golven), springt Lanny’s eigenzinnige conversatie eruit. Dode Papa Scheurwortel herkent zichzelf in hem: “Hij is in harmonie met de eeuwigheid, voelt het elastische raamwerk van een gemeenschap aan”. Dode Papa Scheurwortel “wil het dorp openrijten en het kind eruit trekken. Het extraheren. Jong en tegelijkertijd oeroud, een spiegel en een sleutel.”

Lanny verdwijnt, en zo belanden we halverwege het boek ineens in een dorpsthriller à la Midsomer Murders. De poëtische taal, net als in ‘Verdriet is een ding met veren’ knap vertolkt naar het Nederlands door Saskia van der Lingen, maakt plaats voor kortere scènes. Max Porter verliest in deze delen helaas iets van de oorspronkelijkheid van zijn stem.

Geen organisch verhaal

Porter plaatst Dode Papa Scheurwortel en Lanny, figuren die de eindeloze cyclus van de natuur belichamen, tegenover de kleine zielen van de dorpelingen. Natuurlijk wordt de excentrieke Pete aangezien voor de kindermoordenaar. Een buurvrouw kan zich niet over een verkeerd geparkeerde auto heenzetten als ze de wanhopig zoekende moeder Jolie aan de deur krijgt. De oudste dorpsbewoonster, roddeltante Peggy, koestert vermoedens jegens Dode Papa Scheurwortel over de verdwijning. Ze spreekt de wortels van de bomen toe. Als Lanny niet dood is, lijkt het meest waarschijnlijk dat, een beetje zoals in die andere Britse klassieker, hij als Alice in een parallelle wereld is terechtgekomen.

Dat de verdwijningszaak een magisch einde zal krijgen, staat vanaf het begin vast. Het is de vraag of Porter zijn filosofische vragen over de eeuwigheid kan rijmen met het tot een geloofwaardig einde brengen van zijn thriller.

Porter vindt een slotsom die een beetje aan die Angelsakisische traditie van de gothic novel doet denken, maar ‘Lanny’ blijft ook een realistisch boek. Porter lijkt te willen zeggen dat iedere crisis, of dat nu een verdwijning is, een financiële ineenstorting (want de Londense ‘City’ krijgt in de vorm van vader Robert ook een por) of een brexit, slechts een miniem vlekje is op de rokken van de tijd. Veel leren mensen niet. Het leven, soms met kleine gloedvolle momenten, rommelt door.

Het zou kunnen komen doordat ‘Lanny’ ook een maatschappijkritische roman wil zijn, dat het magisch-realisme hier minder goed werkt dan in ‘Verdriet is een ding met veren’, dat een veel persoonlijker boek is. ‘Lanny’ is niet helemaal een organisch geheel geworden. Een grootse, filosofische bespiegeling over de eeuwigheid te betrekken op een alledaags vermissingszaakje slaat dit verhaal ietwat uit het lood.

Oordeel: magisch-realisme pakt niet helemaal goed uit.

Lanny
Max Porter
Vert. Saskia van der Lingen
De Bezige Bij; 208 blz. € 20,99

In ons dossier boekrecensies vindt u een overzicht van de besprekingen van pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden