Review

Lachen ondanks grote ellende/Vriesendorp vindt vertalen 'gewoon werk'

Anne Fine, 'De Hellekat', uitg. Van Holkema & Warendorf, 152 blz. - F 24,90; Jacqueline Wilson, 'Het boek van Terry B', uitg. Van Holkema & Warendorf, 132 blz. F 24,90; Natalie Babbitt 'Eeuwig en altijd Tuck', uitg. Fontein, 125 blz., prijs F 22,50.

AGNES AMELINK

Vriesendorp heeft klassiekers als de GVR en Mathilde van Roald Dahl en Adrian Mole van Sue Townsend vertaald, maar ook heel veel minder bekende boeken. Het plezier straalt van veel van die vertalingen af.

Haar verdiensten werden dit voorjaar beloond met de uitreiking van een aanmoedigingsprijs, het Charlotte Kohler-stipendium voor een schrijver of vertaler in een literair genre. Zelf doet Vriesendorp (52), die al op jonge leeftijd vertaalklussen opknapte voor haar moeder Harriet Freezer, niet hoogdravend over haar werk. “Vertalen is gewoon werk. Je doet het elke dag, de hele dag”, schreef ze onlangs in een artikel, waarin ze ook aangaf hoe ze het Nederlands en het Engels soms door elkaar haalt.

Vriesendorp dankt haar reputatie op z'n minst gedeeltelijk aan haar geweldige vertalingen van namen en woordspelingen. 'Human beans' uit Dahls GVR werden 'mensbaksels', de verschrikkelijke miss Trunchbull uit Matilda werd juffrouw Bulstronk.Toch heeft ze het vaak moeilijk met die namen, zegt ze zelf. Als voorbeeld noemt ze de meest recente vertaling van een boek van Anne Fine, dat in het Engels 'The Book of the Banshee' heet. Een banshee is een soort vrouwelijke geest die jammerend rondgaat om dood en verderf aan te zeggen. Een Nederlands equivalent bestaat er niet voor en Vriesendorp maakte er 'De Hellekat' van. Een vondst die ze nodig had om een grap te kunnen handhaven, die in het boek verwerkt is .

De Hellekat is de puberzus van verteller Wil Winter, een wat timide jongen die van de onhoudbare toestanden thuis verslag doet als van een oorlog. Hij laat zich daarbij inspireren door een boek over de eerste wereldoorlog dat hij leest en herleest. Wil vereenzelvigt zich helemaal met de hoofdpersoon van dat boek, een jongen van nog geen achttien die zo graag het avontuur van de oorlog wil meemaken dat hij liegt over zijn leeftijd en vervolgens in de verschrikkingen van de loopgravenoorlog belandt.

Anne Fine heeft in eerdere boeken al laten zien dat ze de moderne samenleving geestig en overtuigend kan neerzetten. Moeder leest als ze thuiskomt voor ze zich in het dagelijkse strijdgewoel stort haar stukken voor de volgende dag in de auto. Vader en moeder ruzien over wie er naar de ouderavond moet. Om haar verschrikkelijke dochter te ontlopen laat moeder zich door haar zoon via het raam naar binnensmokkelen. Zoon Wil vervult met zijn kleine, zwijgende zusje de slachtofferrol. Wil gaat met brood met worteltjes naar school omdat er nooit iemand is die luistert naar zijn smeekbedes om geld voor de schoollunch; terwijl de vader urenlang argumenteert met zijn dochter, vergeet iedereen het zusje fatsoenlijk avondeten te geven.

Vriesendorp heeft het allemaal herkenbaar en geestig vertaald. De Hellekat leest als een trein en het verhaal loopt uiteindelijk nog goed af ook. Het boek over de eerste wereldoorlog speelt daarbij een sleutelrol. Of dat aan de lezers helemaal besteed zal zijn, kun je je afvragen. Die zullen zich toch meestal voornamelijk laten meeslepen door de gekke en spannende belevenissen van de hoofdpersonen.

Wat dat betreft is het eveneens door Huberte Vriesendorp vertaalde 'Het boek van Terry B.' van Jacqueline Wilson een veel directer verhaal en dus eenvoudiger. Ook hier gaat het om een persoonlijk verslag van een soort oorlog. Terry is een puber in wording, die toen ze nog klein was door haar moeder in een kindertehuis is achtergelaten. Tussen alle stoere regels door beschrijft Terry hoe ze haar moeder mist en hoe verschrikkelijk graag ze geadopteerd wil worden. Het is een ontroerend en heel knap boekje. Wilson is erin geslaagd de wereld van een tienjarige ongekunsteld van binnenuit te beschrijven. De toon is precies goed getroffen; je moet dikwijls lachen ondanks de grootst mogelijke ellende.

Pleegmoeder

Het is opnieuw Vriesendorps verdienste dat het verhaal ook in het Nederlands vol humor zit en helemaal natuurlijk overkomt. Een vondst die bijblijft is bijvoorbeeld de kwalificatie van een door Terry versleten pleegmoeder als 'die stomme ouwe mepmachine'. Net als De Hellekat eindigt Terry B. positief, maar het is wel een open einde. Dat maakt het boekje nog sterker. Het is grappig en treffend geillustreerd door Nick Sharratt.

Een heel ander boek, eveneens door Vriesendorp vertaald, is 'Eeuwig en altijd Tuck' van de Amerikaanse Natalie Babbitt. Dit boek beschrijft de ontmoeting van het meisje Winnie met een merkwaardige familie van een vader en een moeder en twee zoons, die niet verouderen doordat ze van een bepaalde bron hebben gedronken. Ze hebben een bijzondere aantrekkingskracht op Winnie, maar die voelt wel de tragiek die van zo'n aards eeuwig leven uitgaat; de Tucks horen nergens bij. Winnie is een poosje solidair met hen, maar niet voor eeuwig.

Respect

Vriesendorp lijkt in dit boek wat minder herkenbaar, waarschijnlijk vooral door het ontbreken van een beetje humor. Eeuwig en altijd Tuck is wat zwaar. “Een van de belangrijkste eisen die je aan een vertaler mag stellen, is respect voor het boek”, schreef de vertaalster in het al eerder geciteerde artikel. “Je moet je er altijd van bewust zijn dat het niet jouw boek is maar het boek van iemand anders.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden