'Salvator Mundi', Leonardo da Vinci (?), ca. 1500.

Het oog van de WolfSalvator Mundi

Kunstwerken hebben net als koningen weinig zeggenschap over hun eigen leven

'Salvator Mundi', Leonardo da Vinci (?), ca. 1500.Beeld AFP

Kunsthistoricus Joke de Wolf richt de blik op een kunstwerk dat bij de actualiteit past. Deze week: leiderschap

In sprookjes is een koning een plat personage: goed of slecht. In de praktijk hebben koningen menselijke eigenschappen. Dat is prettig voor hen, hun omgeving en onderdanen, het brengt ook risico’s met zich mee. Zo kocht onze koning vorig jaar een speedboot van twee miljoen euro, legde die bij zijn vakantiehuis in Griekenland en vloog daar in oktober naartoe met zijn gezin. Dat de Nederlandse bevolking drie dagen eerder vanwege de pandemie was ontraden op vakantie naar het buitenland te gaan, had hem geen belemmering geleken. Na kritiek kwam hij terug en betuigde spijt vanaf de bank. ‘Betrokken, maar niet onfeilbaar’, vatte hij zijn eigen leiderschap samen.

Op het schilderij Salvator Mundi staat Christus, de bekendste leider uit de Europese kunstgeschiedenis, afgebeeld als redder van de wereld. De middel- en wijsvinger van zijn rechterhand houdt hij gekruist, het is het symbool voor de zegen die hij uitspreekt over zijn toeschouwers. In zijn linkerhand houdt hij, nauwelijks zichtbaar, een glazen bol die verwijst naar het hemelgewelf. Zijn haar is zoals we het van Jezus gewend zijn, het meest opvallende is zijn blik, of beter gezegd het ontbreken daarvan. De ogen zijn onpeilbaar.

Toepasselijk, want wie het schilderij geschilderd heeft en waar het is, is op dit moment onduidelijk. Omdat iemand er in 2017 bij een veiling vierhonderd miljoen dollar voor betaalde, het hoogste bedrag dat ooit voor een kunstwerk is betaald, en omdat sommige experts menen dat Leonardo da Vinci het schilderij zelf heeft geschilderd, wordt ieder gerucht omtrent het schilderij rondgebazuind alsof het een detail uit het leven van een Britse prinses betreft.

De geloofwaardigheid van het Louvre in het geding

Een nieuwe documentaire over het schilderij voegde laatst nieuwe rookgordijnen toe. Gordijnen met invloedrijke politici aan de touwtjes. Mohammed bin Salman, de kroonprins van Saoedi-Arabië, zou het werk hebben gekocht voor zijn toekomstige museum. En hij zou Emmanuel Macron gevraagd hebben het naast de Mona Lisa te hangen bij de Da Vinci-tentoonstelling in 2019 in het Louvre, als echte Da Vinci. Daar is het werk wel aangekondigd, maar nooit verschenen.

Het Louvre zou in 2018 hebben vastgesteld dat het géén Da Vinci is, Macron moest de directe ontmoeting tussen Mona Lisa en Salvator Mundi dus afblazen. ‘De geloofwaardigheid van het Louvre, van Frankrijk was in het geding’, aldus een Franse functionaris.

Mohammed bin Salman zou het uit angst voor reputatieverlies ook niet meer willen tonen, en zou het nu laten rondvaren op zíjn luxejacht. Een boot die trouwens nog 100 miljoen duurder was dan het schilderij – en 250 keer zo duur als de boot van koning Willem-Alexander.

Kunstwerken hebben net als koningen weinig zeggenschap over hun eigen leven, ze hebben wel macht over de mensen om hen heen. Of de Salvator Mundi net zo’n zuivere Da Vinci is als de Mona Lisa valt te betwijfelen. In de Byzantijnse traditie geloofde men in een directe aanwezigheid van de heilige, in dit geval Christus, in het schilderij, het icoon. Deze leider van 520 jaar oud is ook niet onfeilbaar, zijn bezwering is nog lang niet uitgewerkt.

Lees ook:
Wat de beeldende kunst ons vertelt over de magie van een vol terras

Kunsthistoricus Joke de Wolf richt de blik op een kunstwerk dat past bij de actualiteit. Vandaag: Het terras.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden