InterviewFlorentijn Hofman

Kunstenaar werd wereldberoemd met reuzebadeenden: ‘Mijn beelden zijn juist heel gelaagd’

Moonrabbit Beeld Lee Chia-yu

Wereldwijd werd kunstenaar Florentijn Hofman bekend met zijn metershoge gele badeenden. Na een reeks dieren heeft hij nu zijn eerste mensfiguur gemaakt, 8,5 meter hoog. 

Er ligt veel speelgoed in het huis van kunstenaar Florentijn Hofman. Dat heb je met vier kinderen in de leeftijd van vijf tot twaalf. Maar zelf mag hij ook graag rondstruinen op rommelmarkten om speelgoeddieren te kopen. Hij grabbelt een handvol beestjes bij elkaar: varkentjes, koetjes, een vosje, schaapjes en eendjes. En dan lopen er in huis en tuin ook nog een hond en drie poezen rond. Maar dé blikvanger is een opgezette vos op de kast met kinderboeken in de keuken. Hij heeft een plastic zak in zijn bek. “Dit is de Rotterdamse Bospoldervos, mijn nieuwste project.” 

Zoals al zijn beelden wordt het een gigantische vos, vertelt hij. In het voorjaar krijgt het dier – tien meter hoog, zestien meter lang –  een plek in de Rotterdamse wijk Bospolder Tussendijken. Hofman heeft er een tijdelijke werkplaats ingericht, waar iedereen kan binnenlopen en meekijken. “Door de buurt erbij te betrekken wordt het hún vos, hun Bospoldervos.” 

Artist impression van de Bospoldervos.Beeld Florentijn Hofman

De opgezette vos kocht hij speciaal voor de nabijgelegen basisschool. “Die stadse kinderen hebben waarschijnlijk nooit een vos gezien. Ik vertel wat voor dier het is en dat hij steeds vaker in de stad opduikt. Waarom heeft hij een plastic zak in zijn bek, willen ze dan weten. Heeft hij iets gepikt of gekocht? Ik kwam op die plastic zak, omdat daar ook een markt is, op het Grote Visserijplein. Ik ken de wijk goed, heb er vroeger gewoond en zag die zakjes vaak rondslingeren. Misschien ruimt de vos ook wel afval op. Iedereen mag er zijn eigen verhaal bij verzinnen.” Het opgezette dier staat op stoeptegels. “De taxidermist had het op een stuk boomschors gezet. Dat vond hij natuurlijker, maar dat wilde ik juist niet. Het is een stadse vos, een vos van de straat. Hij is streetwise en weet zich aan te passen, net als de mensen die in deze wijk wonen.” 

Florentijn Hofman: ‘Ik maak beelden voor de openbare ruimte. Daar moeten ze concurreren met hoge gebouwen, reclamemasten, verkeer.’ Beeld Alexey Snetkov

Dieren spelen een belangrijke rol in het oeu­vre van Hofman. Wereldwijd werd hij bekend met Rubber Duck. Tientallen exemplaren van deze knalgele opblaasbare badeend liet hij sinds 2007 in allerlei formaten – van 5 tot 32 meter hoog – ronddobberen in havensteden in Europa, Azië, de Verenigde Staten en Australië. Vooral uit Azië krijgt hij nog steeds aanvragen. Daar staan ze letterlijk in de rij voor het kunstwerk. Hofman laat foto’s zien van mensenmassa’s die zich verdringen in Hongkong, waar de eend  in 2013 acht miljoen kijkers trok. “Daarna is het helemaal losgegaan met de eend. In Hongkong kon ik toen niet normaal over straat lopen.”

Op Eerste Kerstdag vloog hij nog naar Taipei voor de opening van een tentoonstelling. In een grote hal is een overzicht te zien van zijn kunstwerken, maar dan in de vorm van springkussens. Op 30 december was hij weer thuis, net op tijd om met de buren en hun kinderen, veertien in totaal, een groot houten varken op te bouwen. De onderdelen waren getimmerd van afvalhout en pallets, die de buurt had verzameld. Op oudejaarsavond ging het varken in vlammen op als vreugdevuur.

Feestaardvarken, Arnhem, 2013.Beeld Inge Hondebrink
Feestaardvarken, Arnhem, 2013. Beeld Florentijn Hofman

Waarom een varken?

“Vorig jaar hadden we een kampvuur van het cijfer 18, dat ik heel groot in hout had afgebeeld. Ik vond het een beetje flauw om nu het cijfer 19 te maken. In China was 2019 het jaar van het varken. Europa exporteert jaarlijks 20 miljoen ton varkensvlees naar China. En ik vond een varken ook wel actueel vanwege de stikstofcrisis.”

Hofman woont met zijn vriendin Kim, ontwerper, en hun kinderen op een voormalig defensieterrein in Schaarsbergen bij Arnhem. Kim en hij zijn al een ‘setje’, vertelt hij, sinds de Christelijke Academie voor Beeldende Kunsten in Kampen. Zes jaar geleden verhuisden ze van hartje Rotterdam naar deze plek in het groen. “Ik was in die tijd veel in Arnhem, omdat Burgers Zoo me vanwege het 100-jarig bestaan had gevraagd een kunstwerk voor de stad te maken, het Feestaardvarken. We hadden de sleutel van een van de leegstaande defensiegebouwen gekregen om te gaan kijken of dat iets voor ons was. Die hebben we nooit meer ingeleverd.” In het gebouw waren de kantine, feestzaal, bioscoop en bar voor de militairen ondergebracht. Hofman verbouwde het pand grotendeels zelf tot een riante woning met een groot atelier. Ook zijn er slaapplekken en een werkruimte voor artists in residence, onder wie studenten van de kunstacademie Artez in Arnhem. Het terrein moet zich ontwikkelen tot een culturele enclave. In de andere gebouwen zijn onder meer ontwerp­bureaus, een meubelmaker, een galerie en architectenbureau gevestigd. 

Twee reuzenslakken, gemaakt van 40.000 plastic zakken, kruipen door het centrum van Angers, Frankrijk, 2012. Beeld Phillipe Vioux

Waarom maakt u voornamelijk grote werken? 

“Ik maak beelden voor de openbare ruimte. Daar moeten ze concurreren met hoge gebouwen, reclamemasten, verkeer. Dan moet je wel iets maken dat meteen gezien wordt en mensen bij de strot grijpt. Ik maak ook wel kleine beelden, maar werk het liefst in de openbare ruimte, omdat die van iedereen is. Mijn beeldtaal is ook voor iedereen herkenbaar, ook voor mensen die niets weten van kunst. Na de kunstacademie heb ik een master gedaan aan de Kunsthochschule in Berlijn, maar ik ben niet iemand die pocht met zijn culturele kennis. Het sociale aspect van kunst staat bij mij voorop. Ik wil dat mensen mijn beelden aanraken en dat ze een ontmoetingsplek worden.” 

Hippo in de Theems, 2014. Beeld Steven Stills

Er zijn mensen in de kunstwereld die uw werk geen kunst vinden. 

“Kunst in de openbare ruimte is voor sommigen moeilijk te duiden. Ik maak geen shocking art en ook geen kunst met een politieke connotatie. Mijn beelden moeten verbroederen, mensen niet uiteen drijven. Ze lijken misschien wel plat, maar zijn juist heel gelaagd.”

Beeld Florentijn Hofman

Wat maakt de badeend tot een gelaagd kunstwerk?

“Het idee erachter is dat de wereld door internet zo klein is geworden dat je die kunt zien als één grote badkuip. En daar dobberen wij allemaal in. Op een wereldkaart had ik met plakkertjes in de vorm van een badeend aangegeven waar ik die eend allemaal wilde afmeren. Dat waren geen willekeurige plekken. De bad­eend moet ook altijd iets zeggen over de geschiedenis of betekenis van een bepaalde locatie. Mijn eerste badeend heb ik in 2007 in Saint-Nazaire in Frankrijk naast een onderzeebootbunker van de Duitsers uit de Tweede Wereldoorlog afgemeerd. Naast die lelijke betonpuist lag ineens een 26 meter hoge gele bad­eend te knipogen. De mensen waren blij dat die eend de akelige geschiedenis even aan de kant zette. In Chili heb ik hem naast een martelschip van Pinochet gelegd. Mensen huilden omdat de eend de droefheid van dat schip onttroonde. In Hongkong werd de grote Victoria Harbor gereduceerd tot een badkuipje. En dat allemaal door een opblaasbare speelgoedeend, enkel lucht.

“Maar kunnen we het nu over iets anders hebben? Het gaat altijd maar over die badeend, terwijl ik nog zoveel meer heb gedaan.” Hij somt een reeks projecten op. In Rotterdam verfde hij een blok slooppanden blauw, zodat ze als het ware al in de lucht vervaagden en ­oplosten. Op het strand van Schiermonnikoog liet hij drie houten kunstwerken in de vorm van concertvleugels aanspoelen. En dan zijn er nog zijn vele dieren, zoals de muskusrat van riet die hij neerzette op het laagste punt van Nederland; een konijn dat uitkijkt over de uiterwaarden bij Nijmegen; een olifant die vanaf het dak van een gebouw in Shenzhen in China water spuit uit zijn slurf; een nijlpaard in de Theems; een beer met een kussen onder zijn arm in het Amsterdamse Staalmanpark. En dan volgt binnenkort nog de Bospoldervos. 

“In dat deel van Rotterdam zijn ’s nachts regelmatig vossen te zien. Met mijn vos laat ik zien hoe de natuur de stad binnendringt. De vos is een indringer net zoals Rotterdam ook voor een groot deel bestaat uit mensen die van elders komen en die er net als de vos hun bestaansrecht opeisen. Doordat hij zo groot is zullen mensen over hem gaan praten. Je kunt  onder hem schuilen, kinderen kunnen eronder spelen, waardoor hij ook een ontmoetingsplek wordt. Niet voor niets zet ik hem neer aan de minst aangeharkte kant van de Schiedamseweg.”

Staalmanbeer, Amsterdam, 2011.Beeld Florentijn Hofman

Omwonenden probeert hij altijd zoveel mogelijk te betrekken bij zijn beelden, vertelt hij. De Amsterdamse Staalmanbeer staat in een buurt met overlast en ook geweld van jongeren. “Ik ben met hen gaan praten wat ze wilden. Zij wilden een man van staal, het liefst met een Ajax-logo, geen knuffelbeer. Het is een stoere beer geworden, met een kussen onder zijn arm. Hij straalt uit dat je ook kussengevechten kunt voeren, in plaats van naar een mes of pistool te grijpen.”  

Voor Nemo ontwierp u voor het eerst een mensfiguur. Hoe kwam u daarop?

“Door mijn jongste zoon Dit, hij is 11. Hij maakte de hele tijd handstanden. Voortdurend vlogen zijn voeten voor mijn ogen. Toen Nemo een blikvanger zocht voor de nieuwe tentoonstelling Humania over de mens, moest ik aan Dit denken. Een handstand is de ultieme positie dat je in balans bent. Dat is wat je wilt als mens, in balans zijn, controle hebben. Maar we gaan ook allemaal dood. Zo kwam ik op het idee om een beeld te maken van een mensfiguur, van top tot teen gehuld in een skelettenpak, die op zijn handen staat. Toen ik mijn idee ging pitchen heb ik mijn zoon in zo'n lycra pak meegenomen naar Nemo. Hij mocht niks zeggen zodat niemand wist wie er in dat pak zat. Het polyester beeld is 8,5 meter hoog geworden, maar heeft exact de verhoudingen van het lichaam van Dit.” 

Het eerste mensbeeld van Florentijn Hofman werd in november 2019 geplaatst in Nemo Science Museum in AmsterdamBeeld ANP

Is het een soort zelfportret? Uw leven lijkt ook in balans: succes met uw kunst, gelukkig met uw gezin, mooi huis.

“Dat is de buitenkant. Net zoals je ook bij het beeld niet ziet wie er in het skelettenpak zit. Laat ik er dit van zeggen: als kunstenaar ben je nooit in balans, omdat je nooit klaar bent met je werk.”

Lees ook:

Conservatief Parijs voelt zich ‘vernederd’ door een, eh...

Als je de Amerikaanse kunstenaar Paul McCarthy carte blanche geeft, kun je voorspellen wat je krijgt: vaak een enorm seksspeeltje in de openbare ruimte, en in ieder geval een hoop controverse.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden