Kunst en industrie zorgen voor wedergeboorte keramiek

Nederland, en zelfs Europa staat deze zomer in het teken van keramiek. Onder de paraplu van het Ceramic Millennium Arts Festival geven tentoonstellingen in musea en galeries een indruk van de veelzijdigheid van keramiek. Het festival vormt de omlijsting voor het Ceramic Millennium, een conferentie die morgen in het RAI Congrescentrum begint en waarvoor zo'n 1500 deelnemers naar Nederland komen.

Dat dit achtste internationale keramiekcongres, voor het eerst in Europa, in Nederland plaatsvindt heeft ongetwijfeld te maken met het open culturele klimaat in ons land. Bij keramiek hoeven we tegenwoordig niet meer alleen aan handgedraaid aardewerk en magistrale glazuren te denken. Keramiek is als genre ontdekt door beeldende kunstenaars, wordt door de industrie en vormgevers serieus genomen en staat als technische toepassing aan het begin van een ontwikkeling waarvan wij de uitkomsten nog niet kunnen voorspellen. De keramiek van keramisten bevindt zich op het kruispunt van kunst en vormgeving: het formaat en de open vorm verwijzen wel naar de traditie van de pot maar de intentie van de maker gaat veel verder dan dat. De tentoonstelling '541 vazen, potten, plastieken en serviezen' in het Stedelijk Museum te Amsterdam toont de ontwikkeling van deze autonome keramiek vanaf het begin van deze eeuw tot aan nu. In Haarlem (Frans Halsmuseum) zijn op de tentoonstelling 'Visitors in Ceramics' keramische beelden te zien van beeldhouwers als Norbert Prangenberg, Hans van Bentem, Johan Creten en Liet Heringa.

Toch kan deze veelheid ook tot verwarring leiden, want wat is nu eigenlijk keramiek? Is iedereen die eens wat van klei gebakken heeft een keramist, zoals de Keranovamanifestatie (in Arnhem en omgeving) ons wil doen geloven? Wat is de toekomst van de keramiek, welke ontwikkelingen zullen aan belang gaan toenemen?

Volgens Gijs Bakker, vormgever en initiatiefnemer van Droog Design, is het perspectief voor de industriële keramiek gunstig: ,,Tegenwoordig kunnen hele complexe, met de computer ontworpen, vormen met behulp van Rapid prototyping gemaakt worden. Vormen die anders haast niet te maken zijn, kunnen met deze techniek rechtstreeks vanuit de computer vertaald worden in een driedimensionale vorm, waarvan een gipsen mal gemaakt kan worden. Keramisten moeten openstaan voor deze ontwikkelingen binnen het vormgevingsvak en niet alleen lonken naar kunst met een grote K.''

Helly Oestreicher, die al vroeg in de jaren zestig de traditionele keramiek vaarwel zei en zich ontwikkelde als beeldend kunstenaar die keramiek gebruikt in combinatie met andere materialen zoals glas, ziet veel in de innovatieve kanten van de keramiek. Als bestuurslid van het Europees keramisch werkcentrum (EKWC) in 's Hertogenbosch, waar kunstenaars en vormgevers de gelegenheid krijgen om zich voor een periode van drie maanden in de keramiek te verdiepen, zet zij zich in voor deze nieuwe ontwikkeling. Oestreicher: ,,Technische keramiek is alles ad extremum. Het maakt gebruik van de meest zuivere grondstoffen, zoals aluminium of silicium. Deze worden tot 1600 à 1700 graden gestookt en hebben onder andere een enorme hardheid. Ik heb zelf zo'n tien jaar geleden onderzoek gedaan bij de Sphinx met het materiaal korund, een zuivere aluminium oxyde. Zo'n onderzoek is een creatief proces en dat verschilt niet van de rest van mijn werk. Helaas is de tijdgeest veranderd. We hebben het nu, dankzij de overheid, over de ondernemende kunstenaar. De kunstenaar wordt op de academie klaargestoomd om zich op de markt te begeven en de urgentie van onderzoek is naar de marge gedrukt. Maar in het EKWC hebben we nu veel meer expertise en het innovatieve onderzoek kan daar nu van de grond komen. Daarnaast blijft natuurlijk het fysieke bezig zijn met klei van belang. Een beeldhouwer als Tony Cragg, is een van de kunstenaars die de taal van de keramiek hebben uitgebreid. Keramiek is juist een materiaal dat naast z'n enorme historie mogelijkheden voor nieuwe ontwikkelingen heeft.''

Volgens Babs Haenen, keramist en docent aan de Rietveld Academie, ligt de toekomst van de keramiek in de architectuur. Zij ontwikkelde, in het kader van het Ceramic Millennium, de WBA-tegel, die aangebracht is in de entrees van wooncomplex 'De Akerlanen' in Amsterdam Osdorp/Sloten.

Er zit leven in keramiek, en dat wordt van onverwachte kant ingeblazen, namelijk vanuit de kunst en industrie in plaats van uit de keramiek zelf.

Informatie over de conferentie en tentoonstellingen: www.ceramicmill.com.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden