Portret van Ismail Ilgun, links en documentairemaker Meral Uslu, rechts.

InterviewNederturken

Kunnen een liberale feministe en een vrome moslim door één deur? Wel als het aan Ismail Ilgun en Meral Uslu ligt

Portret van Ismail Ilgun, links en documentairemaker Meral Uslu, rechts.Beeld Patrick Post

Ze vormen een onwaarschijnlijk duo: de vrome moslim Ilgun en de liberale feministe Uslu. Toch maakten ze samen een documentaire over Nederturken. ‘Ik hoop dat die zorgt voor meer begrip van de nuances van de islam.’

Je hebt een leuke moeder, vindt documentairemaakster Meral Uslu. “Ze is heel anders dan jij.” De moeder van ex-treitervlogger Ismail Ilgun is een moderne en gescheiden vrouw, zonder hoofddoek en duidelijk prima in staat haar eigen boontjes te doppen. Hoofdrolspeler Ilgun noemt zich tegenwoordig een ‘praktiserende moslim’. Hij bidt vijf keer per dag, geeft vrouwen geen hand en leeft conform de regels van de islam.

In een restaurant dat ooit een koeienstal was vertellen Ilgun en Uslu samen hoe hun tweedelige documentaire NederTurken tot stand kwam. Daarin neemt Ilgun haar eerst mee in zijn nieuwe leven, in het tweede deel laat zij hem haar interpretatie van de islam zien. In Nederland wonen zo’n 422.000 personen met een Turkse achtergrond, maar dé Nederturk bestaat natuurlijk niet, zegt Uslu. “Ik hoop dat mensen na het zien van deze film begrijpen dat we niet allemaal hetzelfde zijn.”

‘Tuig van de richel’

Vijf jaar geleden kwam Ilgun in opspraak door zijn YouTube-vlogs over de hangjongeren voor de Vomar in de achterstandswijk Poelenburg in Zaandam. “Tuig van de richel”, noemde premier Mark Rutte hem. Inmiddels is Ilgun 24 en enorm veranderd, zegt regisseur Uslu. Hij kwam terecht bij een islamitische leerschool, een medresse, waar hij zich serieus ging verdiepen in het geloof. Sommige mensen omschrijven hem nu als orthodox, maar zelf blijft Ilgun liever ver uit de buurt van dat soort termen, zegt hij terwijl hij drie zakjes suiker in zijn cappuccino kiepert. “Het is gevaarlijk om mensen in een hokje te plaatsen, want je hoeft het niet met alles in dat hokje eens te zijn.”

Meral Uslu werd 59 jaar geleden geboren in Turkije en woont sinds de jaren zeventig in Nederland. Ze noemt zichzelf een liberale feministe met een uitgesproken kosmopolitische inslag. En ze is, net als Ilgun, ook gelovig, maar voor haar is dat ‘een privézaak’. Via Facebook nam Ilgun contact met haar op omdat hij onder de indruk was van Uslu’s film Snackbar over hangjongeren, precies het soort dat hij zelf ooit was.

Het onwaarschijnlijke duo besloot een film te maken waarin ze elkaars wereld verkennen om elkaar beter te leren begrijpen. Zo gaat Uslu in het eerste deel van het tweeluik met Ilgun mee naar zijn medresse. Daar spreken ze docent Enes Ulusoy die vindt dat mannen en vrouwen zoveel mogelijk in gescheiden werelden moeten leven. Uslu vindt dat onbegrijpelijk: “Je kunt toch niet jongens en meisjes van elkaar scheiden, dat is toch belachelijk? We leven hier met jongens en meisjes samen.”

In de documentaire komt naar voren dat jullie geloven in dezelfde god, maar daar heel verschillende ideeën over hebben. Hoe zit dat?

Uslu: “Ik vond het te gek om een inkijkje te krijgen in die islamitische leerschool, maar ik heb wel moeite met die richting van het geloof. Voor Ismail en mensen zoals hij is het goed dat het er is: het houdt ze van de straat en op het rechte pad. Maar veel niet-moslims denken dat dit de enige richting is binnen de islam. Ik heb echt last van het beeld dat Nederlanders hebben van de islam. Je kunt bijvoorbeeld niet zeggen dat alle vrouwen met een hoofddoek worden onderdrukt.

“Mijn moeder is ook een praktiserende moslima: ze bidt vijf keer per dag, heeft nog nooit alcohol aangeraakt, ze is naar Mekka geweest én ze draagt een hoofddoek. Mijn vader zei wel eens: ‘doe dat ding toch af’, maar zij wilde dat zelf niet. Maar ze heeft ook nooit geprobeerd om haar kinderen een bepaalde richting in te duwen of gedwongen om een hoofddoek te dragen. Alle vier haar kinderen hebben de vrijheid gekregen om zich te ontwikkelen in de richting die ze wilden. Dat is dus ook islam.”

Ilgun: “Een van de dingen die ik van Meral heb geleerd is dat het geloof iets persoonlijks is. Het gaat over oprechtheid. Als je wil geloven moet je het voor jezelf doen en niet voor de buitenwereld. Ik zie dat er discussies komen als je jezelf profileert als praktiserende gelovige. Of dat er mensen zijn die vooroordelen hebben over wat je in je privétijd doet.”

Om Ilgun de diversiteit van de islam te laten zien nam Uslu hem mee naar Berlijn. Daar hadden ze een gesprek met Seyran Ates, een vrouwelijke imam van een inclusieve moskee. Ates wordt al jaren streng beveiligd vanwege haar opvattingen over de islam. In haar moskee bidden mannen en vrouwen samen en ook de lhbti+-gemeenschap is er welkom. Ze spraken ook met een non-binaire moslim en dat klikte verrassend goed met Ilgun.

Waarom wilde u Ilgun deze moskee laten zien?

Uslu: “Ates is een fantastische vrouw, die zich allemaal dingen afvraagt. Waarom is dit zo geschreven, waarom zijn die regels er? Ik kan me daar enorm in vinden. De richting van Ismail is niet vragen, dat is meer beleven. Praktiseren en samenzijn. Maar daarom zijn het nog geen jihadisten, salafisten of IS-strijders. Toch worden ze wel zo weggezet. Eigenlijk hoop ik dat dit tweeluik zorgt voor meer begrip van de nuances van de islam. Dat we niet allemaal hetzelfde zijn.”

Ilgun: “Ik vond die trip naar Berlijn echt heel interessant. Ik hoor altijd over de lhbtiq+-gemeenschap en de cancelcultuur, maar ik ken dat soort mensen eigenlijk niet persoonlijk. Nu had ik de mogelijkheid om zo iemand te spreken, dat was echt een buitenkans. Het was zo chill, ik kon alles vragen en hen oordeelde ook niet over mij. Veel moslims worden boos om dit soort mensen, maar als je dan je eigen idealen even aan de kant zet, kun je beter begrijpen dat er zoiets als non-binair of interseksueel bestaat en hoe dit soort mensen zich voelen. Ze zijn zo geboren, maar dat is niet makkelijk. Je past nergens tussen en je vragen worden niet of onvoldoende beantwoord. Je bent continue op zoek naar iets dat je geruststelt. Voor hen was dat deze moskee. Daar kan ik alleen maar blij om zijn. Ik denk dat je wel gelovig kunt zijn, maar niet de menselijke kant uit het oog moet verliezen.”

Zijn jullie door deze film tot nieuwe inzichten gekomen?

Uslu: “Ja, vooral over Ismail als mens. Ik vind dat er een verkeerd beeld van hem bestaat, ook ik had hem verkeerd ingeschat. Ik dacht ook dat hij een vervelende jongen was. Mensen hebben vaak vooroordelen, ik zelf ook. Maar wat er allemaal over hem wordt gezegd, dat hij een omstreden figuur is, tegen vrouwen en homo’s, dat is niet waar. Zo extreem is Ismail helemaal niet, hij is echt een lief mens. Nu ik hem heb leren kennen ben ik echt van hem gaan houden. En hij is opgevoed in een kring van vrouwen, hij is juist gek op vrouwen. En dieren.”

Ilgun lacht: “Ik heb van Meral geleerd om te luisteren. Ik ging wel in gesprek met mensen, maar ik was altijd bezig met wat ik zelf wilde zeggen. Dus luisterde ik niet echt goed. Nu begrijp ik dat ik niet altijd iedereen hoef te overtuigen van mijn ideologie of standpunten, of de wijsheden erachter. Er zijn zoveel verschillende mensen. Het schiet niet op als je alleen maar bezig bent met wat goed of correct is. Dan mis je zoveel. Er zijn vaak juist veel overeenkomsten en dan kun je van elkaar leren, in plaats van dat je gaat discussiëren over de verschillen.”

Dit nieuwe inzicht komt goed naar voren in het gesprek met de schrijfster Lale Gül. Zij werd opgevoed in een streng gelovig gezin en schreef daar een heftig boek over. In het verleden vlogen Gül en Ilgun elkaar in de haren over hun verschillende opvattingen. In de film eten ze samen een ontbijtje.

Hoe was dat gesprek?

Ilgun: “Heel verrassend, ik was in shock. Ik dacht dat zij weer zou leeglopen over alles wat ze had meegemaakt, maar ze luisterde óók echt, wow. En ze liet haar emoties zien, en dat is een beeld dat we bijna niet van haar zien. En elk mens heeft emoties, toch? Maar zij vond het niet nodig om dat te laten zien, terwijl het volgens mij juist goed is om je kwetsbaar op te stellen.”

De documentaire NederTurken is zondag 7 en 14 november om 17.40 uur te zien bij de NTR op NPO2.

Lees ook:

Heeft ex-treitervlogger Ismail Ilgun rust gevonden? ‘Mijn moeder is nu trots’

Drie jaar nadat hij bekend werd als treitervlogger is Ismail Ilgun nu serieus met de islam bezig. Hij is wijzer geworden, zegt hij, en rustiger.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden