null Beeld
Beeld

TaalDante-vertaling

Kun je naast ‘nodeloos’ ook ‘noodzakelijk’ kwetsen?

Vorige week was er ophef over de nieuwe vertaling van De Goddelijke Komedie van Dante Alighieri. Is de profeet Mohammed in de brontekst als zaaier van tweedracht in het Inferno te vinden, in de nieuwe vertaling is hij uit de hellekrocht verdwenen. De uitgever heeft Mohammed namelijk bewust uit Dantes Hel geschrapt, volgens de Volkskrant omdat hij (islamitische lezers) ‘niet nodeloos kwetsen’ wil.

‘Nodeloos kwetsen’ is een interessante woordgroep. Ze wekt de suggestie dat je ook ‘noodzakelijk’ kunt kwetsen. Maar anders dan ‘nodeloos kwetsen(d)’ zijn woordcombinaties als ‘noodzakelijk kwetsen(d)’ niet gangbaar. Is ‘nodeloos’ soms een nodeloze en dus nietszeggende toevoeging is aan ‘kwetsen(d)’?

‘Nodeloos kwetsen(d)’ is al meer dan anderhalve eeuw geleden courant geworden, maar geen van de bekende woordenboeken vermeldt deze woordgroep, die sinds circa 1980 vooral vaak wordt aangetroffen in berichten over klachten over reclames. Een van de regels van de Reclame Code Commissie is dat reclame ‘niet nodeloos kwetsend’ mag zijn, maar saillant is dat de Commissie geen criteria noemt, laat staan dat de Commissie criteria geeft om ‘kwetsen(d)’ en nodeloos kwetsen(d)’ te kunnen onderscheiden.

Vrijheid van meningsuiting

‘Nodeloos kwetsen(d)’ wordt ook regelmatig aangetroffen in teksten over vrijheid van meningsuiting (VvMU). Er wordt bijvoorbeeld betoogd dat de rechter de VvMU zou moeten kunnen beperken wanneer een uiting ‘nodeloos kwetsend’ (of zoals de Hoge Raad het in 2009 heeft uitgedrukt: ‘nodeloos krenkend’) is. Maar ook in dit geval worden er nooit harde criteria geformuleerd op basis waarvan je objectief zou kunnen oordelen dat iets ‘nodeloos kwetsend’ is.

Beoordelen of iets kwetsend is, moet dan ook lastig zijn, al was het maar omdat zo’n oordeel afhankelijk is van de maatschappelijke context waarin het wordt geveld.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden