null Beeld

TaalTon den Boon

Kun je ‘met smacht’ op iets wachten?

Een lezer veronderstelde tot nu toe dat je alleen ‘met smart’ op iets kunt wachten, maar hoorde onlangs iemand vol overtuiging zeggen dat hij ‘met smacht’ wachtte op het einde van de lockdown. Nu wil hij weten of dat correct Nederlands is.

Correct wel, maar niet algemeen. In landelijke kranten tref je ‘met smacht’ niet vaak aan. Zo werd er de afgelopen dertig jaar in Trouw slechts eenmaal ‘met smacht’ op iets gewacht. In een ander artikel verlangde iemand ergens ‘met smacht naar terug’.

Ook in andere landelijke kranten is ‘met smacht’ dun gezaaid, al blijkt daar dat deze combinatie met meer werkwoorden kan worden gecombineerd. Zo zei iemand in 2004 in het Algemeen Dagblad ‘met smacht’ te hopen op een opvolger, terwijl de Volkskrant het in 2019 had over iemand die ‘met smacht’ ergens naar uitkijkt. De combinatie komt wel vaak voor in regionale kranten in Limburg en – in mindere mate – in Brabant en Overijssel.

Op verschillende websites wordt ‘met smacht’ beschreven als een contaminatie van ‘met smart’ en ‘smachtend’. Dat oordeel is aanvechtbaar, want smacht is een stokoud woord met de betekenis ‘het smachten’, vooral naar voedsel en drank. Tegen die achtergrond kun je ‘met smacht’ in het algemeen prima omschrijven als ‘vol verlangen’. Van Dale vermeldt deze combinatie dan ook, al sinds 1904.

‘Met smart’ heeft dezelfde betekenis, dat wil zeggen: je vat deze combinatie vooral op als een verlangen dat voortkomt uit leed. Daarentegen associeer je ‘met smacht’ meer met een verlangen dat voortkomt uit begeerte. Hoe dan ook, beide varianten zijn correct Nederlands, maar aan het gebruik van ‘met smacht’ kleeft een beperking. Smacht wordt in de betekenis ‘hevig verlangen’ omschreven als ‘niet-algemeen’. Die restrictie geldt – gezien de beperkte regionale spreiding – ook voor de combinatie ‘met smacht’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden