TaalTon den Boon

Kun je iemand een strobreed in de weg leggen?

Waarom dringt de overheid de suikerinname niet terug, bijvoorbeeld door Coca-Cola een strobreed in de weg te liggen?’, schreef Trouw deze week op Twitter. Liggen moet natuurlijk leggen zijn, maar de formulering is vooral om een andere reden interessant.

In vraagzinnen kan ‘iemand een strobreed in de weg leggen’ namelijk wel zonder ontkenning worden gebruikt, maar dan gaat het altijd om retorische vragen: ‘Werd Coca-Cola ooit een strobreed in de weg gelegd?’ Het antwoord op zo’n vraag is per definitie: nee. De ontkenning is dus impliciet in de vraagstelling aanwezig.

In stellende zinnen gebruik je de uitdrukking uitsluitend met een expliciete ontkenning, behalve in conditionele zinnen zoals: ‘Als iemand me (ook maar) een strobreed in de weg legt, ga ik protesteren’. Vervang je zo’n zin door een alternatieve formulering, dan wordt al snel duidelijk dat ook in dit geval de ontkenning geïmpliceerd is: ‘Niemand moet me een strobreed’ of ‘Je moet me geen strobreed in de weg leggen, want anders ga ik protesteren’.

Negatief-polaire uitdrukking

Iemand een strobreed in de weg leggen is een zogeheten negatief-polaire uitdrukking, dat wil zeggen dat ze (vrijwel) alleen kan worden gecombineerd met een ontkennend element: geen, niet, niets, nooit, niemand. Andere negatief-polaire uitdrukkingen zijn ‘iemand geen duimbreed toegeven’ en ‘geen millimeter wijken’, maar bijvoorbeeld ook ‘geen vlieg kwaad doen’ en ‘van geen wijken weten’. Ook woordgroepen als ‘geen snars’ en ‘geen zier’ zijn negatief-polair: je zegt immers nooit dat je ergens een snars van begrijpt of dat iets je een zier kan schelen. Het is een interessante groep uitdrukkingen, waar ik later nog eens op terugkom.

Oorspronkelijk luidde de uitdrukking trouwens ‘iemand (g)een stro in de weg leggen’. Wellicht is ‘iemand geen strobreed in de weg leggen’ ontstaan door contaminatie met ‘geen strobreed wijken’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden