null Beeld

TaalPeter-Arno Coppen

Kun je behalve winkels ook spullen plunderen?

Een lezer ziet op de tv-pagina in een filmbespreking de zin: ‘Deze Deense jeugdfilm plundert naar hartenlust bekende elementen uit superheldenfilms’. Kan dat wel, vraagt hij zich af. Je kunt een winkel plunderen, of een koelkast. Dat betekent dan dat je er iets uithaalt. Maar kun je ook de spullen uit een winkel plunderen of het eten uit een koelkast?

Ja, als je je dat afvraagt ga je vanzelf twijfelen. Mijn eerste reactie zou ook zijn dat ‘iets plunderen’ doorgaans betekent dat ‘iets’ de plaats is waar je bepaalde zaken uithaalt. Meestal allerlei spullen en meestal heeft plunderen ook iets wederrechtelijks, of is het althans iets wat je eigenlijk niet geacht wordt in die mate te doen.

Toch is het, als het om taalvariatie gaat, meestal geen goed idee om alléén op je eigen taalgevoel te vertrouwen. De meeste taalgebruikers hanteren maar een beperkte variatie van alle mogelijkheden die de taal biedt, zelfs binnen wat door de regels wordt toelaten. Dus toch maar even opzoeken.

In de nieuwste Van Dale staat onder andere de betekenis ‘als buit meenemen’. Dat doet vermoeden dat je dus toch spullen kunt plunderen, maar er staat geen voorbeeldzinnetje bij. Dus maar even een uitgebreider woordenboek ­geraadpleegd, het Woordenboek der Nederlandsche taal, dat de taal tot ongeveer 1920 bestrijkt.

Wat blijkt? Plunderen ‘met het geroofde als object’ is al oud. Constantijn Huygens schreef in 1690: ‘De Engelsche soldaten plunderden overall schapen en koeyen etc’.

Toch moet de oorspronkelijke vorm iets zonder enig object zijn geweest. Het woord is afgeleid van het Middelnederlandse woord ‘plunder’ voor klein huisraad (dat wij nog kennen als ‘plunje’), dus oorspronkelijk is het een werkwoord waar het voorwerp al in zit. Net als lunchen ‘de lunch gebruiken’ is, moet plunderen iets als ‘plunder roven’ zijn geweest.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden