Kralen van tanden, schelpen, zaden, pitten, kunststof, metaal en glas.

Het Tropenmuseum in Amsterdam had geen beter moment kunnen kiezen voor de grote tentoonstelling: ’Pracht en Kraal’, over kralenkostuums uit alle tijden en culturen. Kralen zijn ’in’. Tot in de kleinste dorpjes en verste uithoeken van Nederland werden de afgelopen jaren kralenwinkels, -cursussen en -clubjes opgericht. Ook de confectiekleding wordt sinds enkele seizoenen opgefleurd met kleurrijke kralendecoraties. Voor de expositie zijn vanuit de hele wereld kledingonderdelen bijeengebracht die iets vertellen over identiteit, versiering en onderscheiding, maar ook over handelsbetrekkingen en globalisering. Want de kraal blijkt al deze aspecten te vertegenwoordigen.

De tentoonstelling begint met de gekste, grootste, kleinste en oudste kraal en biedt meteen inzicht in het fenomeen ’de kraal als ruilmiddel’. Sir Stanley nam kistjes met monsterkralen mee naar Afrika toen hij in 1871 op zoek ging naar Livingstone. Hij voorzag problemen als hij onderweg geen overtuigende ruilmiddelen zou kunnen aanbieden en liet 25.000 kralensnoeren van Europese makelij inpakken. Hij ruilde ze ter plekke tegen voedsel, slaven en bescherming. In de twee bewaarde kistjes zitten eenvoudig ogende, op kleur gesorteerde snoertjes van kleine glaskraaltjes. Ook in Europa waren deze minuscule kraaltjes in die tijd zeer gewild. Ze werden verwerkt in bijvoorbeeld kralenbreisels voor tasjes, handschoenen, pantoffels en babyjasjes. Het verschijnsel ’bidsnoeren van wereldgodsdiensten’ laat zien dat elke belangrijke godsdienst een eigen bidsnoer heeft die in de basis overeenkomt met de katholieke rozenkrans. De wederzijdse beïnvloeding van niet-westerse en westerse elementen toont eveneens talloze verrassingen. Een Zuid-Afrikaanse stam bouwt onze suffe kunststofbril om tot een Elton John-achtig accessoire. Andersom zie je een zéér directe vertaling van het prachtige kralenkorset van een Afrikaanse Dinka-krijger uit Soedan die de invloedrijke westerse modeontwerper John Galliano in 1997 toepast in uiterst luxueuze couturestukken voor vrouwen.

Het museum hanteert een eenvoudige definitie van de kraal: ’overal waar een gaatje in zit’. Dat loopt over een breed scala aan materialen; van tanden, schelpen, zaden en pitten naar gefabriceerde kralen van kunststof, metaal of glas. Antropologe en conservator Textiel Itie van Hout en gastconservator Loan Oei zijn enkele jaren druk bezig geweest met het selecteren van de ruim 700 getoonde objecten. Van Hout: „We hebben meer dan 70 bruikleengevers bereid gevonden om voor vijf maanden hun uiterst kwetsbare stukken uit te lenen, waaronder het Londense British Museum en het Metropolitan Museum in New York. Ook modeontwerpers als Versace, Armani, Zandra Rhodes en Dior hebben tijdelijk onderdelen afgestaan. En het borduurhuis Lesage in Parijs heeft ons enorm geholpen. Zij borduren couturestukken voor onder meer Chanel en Christian Lacroix. Van elk stuk bewaren ze een proeflap. Daarvan mochten we er verschillende lenen.”

Ontwerpers voor kleding voor filmdiva’s waren dol op kralen. Het is ronduit fascinerend om oog in oog te staan met de beroemde suggestieve doorkijkcocktailjurk die Marilyn Monroe droeg in de film ’Some Like It Hot’ (1959). De zijden japon is bedekt met pailletten en glaskralen en oogt fragiel. Van Hout: „Vanwege de kwetsbaarheid konden we deze japon niet zo strak op de pop zetten zoals die in werkelijkheid om haar lijf zat gekleefd. Maar het is wel leuk dat we een blik kunnen gunnen op iets wat je in de film niet ziet: op haar linkerbil is een rood hartje geborduurd.” De eveneens beroemde suggestieve goudkleurige japon en mantel van Marlene Dietrich die ’von Kopf bis Fuß’ met glinsterende kralen is bedekt is van een hogere orde dan de knalrode glitterjapon van zangeres Diana Ross. Greta Garbo droeg in 1933 de tot dan toe duurste en wellicht zwaarste filmjurk. Voor de rol van de 17de-eeuwse Queen Christina torste zij 30 kilo aan kralen, verwerkt in Byzantijnse randversieringen. Volgens de overlevering maakte de japon tijdens het lopen zoveel lawaai dat converseren onmogelijk was. In deze omgeving met zoveel kleurigheid en overweldigende verscheidenheid aan kralen ogen ze bijna sober. Tegelijkertijd representeren ze ook nu nog een zekere allure.

Verder zijn allerhande schaamschortjes en bilbedekkingen bijeengebracht. Daartussen valt de met rode pailletten versierde jockstrap van spijkerstof van David Bowie nauwelijks op. Popster Madonna liet haar Dolce & Gabbana schoenen opleuken met opzichtige kralensterren. Ze staan naast superhippe rolschaatsen die de aanwezige kinderen de adem ontnemen. De kledingstukken die de samenstellers onlangs op de Albert Cuypmarkt kochten doen, wat betreft de kralendecoraties, soms niet onder voor ontwerpen van eigentijdse modevormgevers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden