Opinie

Koorrituelen in de garage

Rituelen van het menselijk bestaan zijn een vorm van theater. Gefascineerd door de uitzinnige bezweringsrituelen die de dood tegenwoordig teweeg brengt, drong het thema van haar nieuwe productie zich als vanzelf aan choreografe Krisztina de Châtel op. Want wat is dat voor krankzinnig gedrag om voor doden te applaudisseren of rouwauto's onder boeketten en knuffels te bedelven?

In eindeloos lange begrafenisstoeten, stille tochten en andere symptomen van massale rouw zag De Châtel niet alleen taferelen uit schilderijen van Jeroen Bosch en Pieter Breughel tot leven komen, maar viel het haar ook op dat mensen hun doodsangsten gewoon op straat de vrije loop laten. Een aan sensatiezucht verwante belangstelling, zelfs commerciële uitbating van de dood laat zich overal gelden. De misantropische middeleeuwen van pest, honger en barbarij lijken daarmee herboren, inclusief hun naargeestige memento mori en het geloof in de dood als bevrijdende kracht.

Bij rituelen hoort een koor, in dit geval het kamerkoor Capella Amsterdam onder leiding van Daniel Reuss. Op meerstemmige muziek van Han Koolmees waarin hij Gregoriaanse gezangen aan nieuwe composities koppelt, ontbrandt de strijd tussen geestelijk gezang ter heiliging van de dood en dans als poging om zich aan dat geselende juk te onttrekken. Door de prachtige kostumering van modeontwerper AZIZ en het sterke toneelbeeld van Mike van Lagemaat ontstaat een requiem, waarin abdis Krisztina de Châtel de degen kruist met de geesten uit Cluny, Monte Cassino of Chartreuse. In 'Obscura' lopen middeleeuwen en moderne tijd in elkaar over, zelfs een naargeestig toekomstvisoen over fanatiek beleden fundamentalisme biedend.

Rouwend om Brumas komen vijftien zangers, vier musici en zeven dansers in wijd fladderende zwarte habijten en gezicht bedekkende sluiers op. Als een zwerm kraaien strijken zij neer. Hun kerk is een kale parkeergarage met luchtkokers, schuin aflopend plankier en pilaar. Ruim een uur lang ontworstelen de zeven dansers zich aan de lust en leven dodende ernst waarmee de koorleden de dood als zoetste zingeving op aarde verheerlijken. Fel uithalend, krampachtig maaiend en zwaaiend met hun lichamen wurmen de dansers zich uit hun zwarte habijt, wringen zij zich door hun voorgangers die als een onneembare falanx staan opgesteld en de ruimte als Gods legerschare op aarde beheersen. De dansers ontpoppen zich als weerloze vlinders, glibberige slakken, krioelende maden. Hun vleselijkheid wordt schaars bedekt door witte stretch dat als een vlies van gebloemd kant om hun lijven plakt, met glinsterende bandjes om pols, hals of bovenbeen als subtiele verwijzing naar erotiek. In de kelder van grijs beton en in het kille schijnsel van neonbuizen wordt juist die weerloosheid van hun organische stuipen het wapen waarmee zij het collectief van onvermurwbaar doorzingende lijkenpikkers bestoken. Tegen de dood zelf valt niet op te dansen, maar wel tegen deze onnatuurlijke bezwering van de dood. De dansers krioelen rond de strak gedrilde taptoeformaties van de zangers. Al zijn zij numeriek in de minderheid, zij laten zich niet verjagen door de ongenaakbaar bewegende kloosterlingen met hun zalvende zang op de lokroep van een vedel, trombone en trom.

'Obscura' is een prachtige, tot denken stemmende samensmelting van zang en dans, indrukwekkend door de straffe hand waarmee De Châtel de vijftien koorleden als medebewegers in dat moderne ondergrondse lekenspel betrekt. Wat 'Obscura' zo indringend maakt is de perfecte afstemming van beeld, beweging en geluid, van solo's op ensemblewerk en bovenal die aanhoudende, bijna zanikend verontrustende sfeer. Even lijkt het erop dat de dansende rebellen het als vertrapten der aarde moeten afleggen, maar De Châtel laat de eindeloze strijd tussen lichaam en geest bewust open. Daarin zijn haar strenge blik en straffe hand niet duister maar glashelder.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden