TaalTon den Boon

Koeioneren heeft niets met koeien te maken en bullyen niets met stieren

Wat hebben buffelen, gieren, hamsteren, koeioneren, kraaien, opkikkeren, ­verstieren en vliegen met elkaar gemeen? Het zijn werkwoorden waarin je met enige goede wil de naam van een dier kunt herkennen. Sommige zijn echt, maar andere slechts ogenschijnlijk gebaseerd op een diernaam.

In het laatste geval zijn zulke ­‘zoöniemen’ (het beestje moet nu eenmaal een naam hebben) lang niet ­altijd etymologisch verwant met de desbetreffende diernamen. Zo heeft koeioneren (treiteren) in etymologisch opzicht helemaal niets te maken met ons woord koe (vrouwelijk rund). Het gaat via het Franse woord couillonner (voor gek zetten) terug op het Italiaanse woord coglionare (uit­lachen). Dat neemt niet weg dat hele volksstammen koeioneren associëren met rundvee en het woord (ten onrechte) spellen als koeieneren. Het helpt niet dat koeioneren er recentelijk een synoniem bij gekregen heeft: bullyen.

Boele

Bullyen gaat terug op het Engelse werkwoord to bully (de baas spelen, intimideren, treiteren). To bully is eveneens een zoöniem, omdat je er het Engelse woord voor stier (bull) in kunt herkennen. Maar net zomin als er een etymologisch verband bestaat tussen koeien en koeioneren is er een relatie tussen to bully en bull. Bully gaat namelijk terug op het Middel­nederlandse woord boele, dat oorspronkelijk een koosnaam voor een geliefde of minnaar was en later als naam van en aanspreekvorm voor een man diende (vergelijkbaar met vriend).

Pas nadat het Engels dit woord had overgenomen, kreeg bully zijn negatieve betekenis. Mogelijk werd het aanvankelijk gebruikt voor een pooier (de beschermer van een prostituee die soms ook haar geliefde is), waaruit zich vervolgens de huidige betekenissen hebben ontwikkeld: iemand die de baas speelt over een ander ­(zoals de pooier over zijn prostituee) en vervolgens bullebak en pestkop.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden