Review

Klimbollen, duikelrekken doolhoven en zitzakken

Het Stedelijk Museum in Amsterdam toont hoe architect Aldo van Eyck tussen 1947 en 1978 in Amsterdam zevenhonderd speelplaatsen ontwierp voor jonge stadbewoners. De eenvoudige geometrische vormen van zijn betonnen zandbakken en ronde blokken brachten de kinderen in beweging en hun fantasie tot leven.

Anita Twaalfhoven

De Sandbergvleugel van het Stedelijk Museum Amsterdam is verbouwd tot een kinderspeelplaats van architect Aldo van Eyck en door de speakers klinkt het geluid van spelende kinderen. Er liggen stoeptegels op de grond en overal staan de bekende metalen rekken in geometrische vormen, die iedereen tussen de twintig en de zestig jaar vroeger aan het klimmen, hangen of duikelen brachten.

Vandaag opent de duotentoonstelling 'Ontwerpen voor kinderen, speelplaatsen door Aldo van Eyck & presentatie meubels en speelgoed', die een levendig beeld geeft van de vormgeving voor het kind sinds de Tweede Wereldoorlog. In die periode leefde de aandacht op voor de belevingswereld van kinderen en de jonge architect van Eck wilde dit idee terug zien in het stadsbeeld. De zevenhonderd speelplaatsen die hij tussen 1947 en 1978 in Amsterdam ontwierp boden de jonge stadbewoners op allerlei plekken een eigen ruimte om te spelen. De eenvoudige geometrische vormen van zijn klimbollen, duikelrekken, betonnen zandbakken en ronde blokken brachten de kinderen in beweging en hun fantasie tot leven. Van Eyck ging veel om met de Cobra-kunstenaars van zijn tijd en net als bij Appel of Constant stond ook in zijn werk de kinderlijke verbeelding centraal. Van Eijck koos voor zijn speelplaatsen vaak lege plekken in de stad, zoals een bouwval, een brede straat of een kaal plein en de vormen en lijnen van de omgeving kwamen steevast terug in zijn ontwerp. De enorme foto's tegen de wanden van de Sandbergvleugel laten helder zien hoe hij de onooglijke ruimtes met enkele ingrepen omtoverde tot architetonische hoogstandjes. Zo veranderde een donkere ruimte tussen benauwende gevels aan de Zeedijk in een ruime en lichte speelplaats. Een mistroostig plein in Bos en Lommer is op de foto ernaast ineens een vrolijke ontmoetingsplek vol spelende kinderen en kletsende buurtbewoners op bankjes.

Bovenin de vleugel van het museum is in grote stellages speelgoed en meubilair voor kinderen te zien. Eenvoudige houten ledikanten en schoolbanken, mini-zitzakken, multifunctionele stoeltjes en modern design laten zien welke vlucht de vormgeving voor de jeugd in de loop van de tijd nam. Bekende ontwerpers als Charles Eames en Enzo Mari halen hun neus er niet meer voor op en soms inspireert kindermeubilair zelfs tot een variant voor volwassenen.

In vergelijking met de groeiende aandacht voor speelgoed en speels meubilair binnenshuis is de speelruimte buiten in de stad aan de verliezende hand. Tegenwoordig dreigen kinderen weer de dupe te worden van de stijgende prijzen van de bouwgrond. Maar op het terrein van de Westergasfabriek in Amsterdam is ruimte voor twee nieuwe speelplekken, die speelplaatsarchitect Sybolt Meindertsma tijdens workshops in het museum met kinderen gaat ontwerpen. Meindertsma ziet zijn ontwerpen, die op enkele foto's in de expositie zijn te zien, als een hedendaagse variant op het werk van zijn voorganger.

,,Van Eyck wilde eilandjes vrijmaken in de stad waaraan kinderen hun eigen identiteit konden ontlenen. Ik verstop in mijn ontwerpen vaak een verborgen betekenis, die de fantasie van kinderen prikkelt en hen aanzet om op ontdekkingstocht te gaan. Zo kun je een simpele opening in het houten muurtje van een zandbak gebruiken als een bakkerij waar je zandtaartjes verkoopt.''

De architect laat afbeeldingen zien van avontuurlijke speelplekken vol ingenieuze watertoestellen, spartelnetten, hangbruggen en doolhoven. Meindertsma gaat een stap verder dan van Eyck. ,,Hij liet de omgeving terugkomen in het ontwerpschema van de speelplekken, maar de speeltoestellen waren overal hetzelfde. Zeker voor nieuwbouwwijken waar je toch al verdwaalt omdat alles op elkaar lijkt, is dat te eenvormig. Ik maak speelobjecten die elke ruimte een eigen identiteit geven. Kinderen kunnen nog zoveel meer dan schommelen, glijden en wippen.''

In zijn workshop mogen de jonge architecten die aan het plan voor het terrein op de Westergasfabriek gaan werken hun fantasie dan ook de vrije loop laten.

'Ontwerpen voor kinderen' is t/m 8 september te zien in het Stedelijk Museum Amsterdam. Op 6/9 is een serie lezingen van onder meer Sybolt Meindertsma. Op de woensdagmiddagen is het museum gratis toegankelijk voor kinderen. Op 26/6, 10/7 en 28/8 vinden de workshops plaats en op 19/6, 3/7 en 4/9 speciale rondleidingen voor kinderen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden