Poëzie Janita Monna

Klimaatpoëzie

Normaal is hij pas het zevende uur uit, maar vandaag staat mijn oudste zoon rond het middaguur alweer voor mijn neus: ‘Tropenrooster!’ roept hij triomfantelijk. Tropenrooster? Is het echt zó warm? 28 graden, zegt mijn weerapp. Is dat uitzonderlijk voor deze tijd van het jaar? Is dit niet een gewone zomerse dag, zoals je ze vroeger ook wel had, of is deze hitte een symptoom van een veranderend klimaat? “Het weer heeft zijn onschuld verloren”, schrijft Jan-Willem Anker. Ik knik instemmend.

Over het klimaat schreef Anker al eens, in zijn roman ‘Vichy’ (2017), al speelt in dat boek een immens droge zomer vooral op de achtergrond een rol. Als ‘klimaatroman’ vond hij het om die reden niet helemaal geslaagd, zo lichtte hij toe in een essay in Trouw. Maar het onderwerp liet hem niet los. In ‘Ware aard’, zoals zijn nieuwe dichtbundel heet, ko­men ‘nieuw weer’ en ‘boze zomers’ voorbij. Klimaatpoëzie? Ten dele, Anker is geen dichter die met spandoek en al voor de klimaatmarsen uitloopt. “Kan ik meer dan activisme met voors / en tegens vertwijfelen, lig ik soft op / ramkoers?”

Een gewone burger

De dichter toont zich in deze gedichten een ‘gewone burger’, en dat is positief bedoeld. We zien een man, net verhuisd naar Weesp. Hij probeert er zijn weg te zoeken, zich thuis te voelen. “Zelf speel ik voor / inwoner, nog steeds oningeburgerd heb ik thuisbasis / in transit”.

Hij is vader, pendelvader, die zijn gezin met trein en fiets bijeenhoudt, hij is huisman, hangt de was op, doet boodschappen. Hij is geliefde – met alle smoorverliefdheid en ergerlijke alledaagsheid die daarbij hoort.

Ik houd van je gebruikte theezakjes!

Leren houden van de gewoontes

van je ander, dat is leren houden

van de liefde zelf.

Maar hij is vooral zoekende, naar zijn plek als man, Nederlander, als Europeaan, en als schrijver. Hij schrijft zich een weg, dichtend, essayerend, vertellend. Worstelend ook, want hoe kan de schrijver, van nature een buitenstaander, onderdeel zijn van een groter geheel? “Gemeenschap, ook ik zoek maar waar / pas ik als ik me uitspreek in verdraaide taal, / me uitleef door afstand te scheppen, / mezelf al denkend van me afschrijf?”

En zo belanden, min of meer als vanzelf, de grijze wolken en de warme zomers in deze poëzie. Omdat de dichter nu eenmaal ook om zich heen kijkt: “de herziene winter: een leven lang records.”

Het meest gebruikte woord in deze bundel zou weleens ‘zacht’ kunnen zijn. Misschien is dat de houding die hij zoekt. Cynisch worden is makkelijk, de belerende schoolmeester uithangen net zo goed. ‘Gematigd revolutionair’ Anker toont zich niet heiliger dan heilig, hij laat zien: extreem warme zomers strooien langzaam, bijna ongemerkt zand in ieders dagelijks leven – “Het gras is dor, / met zandplekken waar de buggy’s in vastlopen.”

Ook in dat van de dichter.

Uit Ware aard, van Jan Willem Anker

Weesp, zijspoor na rondweg, buitenverblijf, afslag

en uitvlucht, intratuinen extra muros, of toch opgang!

Vandaag ben ik zacht, mijn zoon schilt een lokbanaan

in de supermarkt. Onze buurman, roker op sandalen,

passeert ons en hoest zo hard dat mijn zoon in hem

een hondje hoort, een hondje dat zichzelf verwondt.

Dagelijks sloft hij ons wijkje rond. Zelf speel ik voor

inwoner, nog steeds oningeburgerd heb ik thuisbasis

in transit, halfslachtig nestel ik mij, semisedimentair.

Dus welkom in Weesp, maar om welk Weesp gaat het?

Vesting met deurbeleid waar luchtvaart de hemel kaapt.

Saffraanbuisjes laten ons verontreinigd achter, aardend wel.

Janita Monna (1971) is journalist en recensent. Ze woonde lange tijd op Bonaire waar ze als correspondent werkte. Monna werkte als redacteur Poetry International festival en was initiatiefneemster voor de jaarlijkse Gedichtendag. Voor Trouw schrijft ze wekelijks over poëzie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden