UpdateWoord van het Jaar

'Klimaatklever’ is het Van Dale Woord van het Jaar

Klimaatklevers gooien tomatensoep over Van Gogh's Zonnebloemen, in de National Gallery, Londen. Beeld AFP
Klimaatklevers gooien tomatensoep over Van Gogh's Zonnebloemen, in de National Gallery, Londen.Beeld AFP

‘Klimaatklever’ kreeg dit jaar de meeste stemmen en is uitgeroepen tot het Van Dale Woord van Jaar. Op de tweede en derde plekken kozen de stemmers voor ‘zevenvinker’ en ‘energietoerisme’. Wat zeggen deze woorden over het afgelopen taaljaar?

Hannah van der Wurff

‘Klimaatklever’ was hét woord dat het afgelopen jaar mensen het meest bezighield. Althans, volgens een kwart van de ruim 15 duizend mensen die stemden op een van de tien woorden van de shortlist van het Van Dale Woord van het Jaar. Een klimaatklever refereert aan ‘een activist die zich aan een object van symbolische waarde vastplakt om de aandacht van het publiek te vestigen op de klimaatproblematiek'.

Niet gek dat juist dat woord won, zegt Ton den Boon, hoofdredacteur van de Dikke van Dale en samensteller van de jaarlijkse nominatielijst. “De klimaatproblematiek houdt ons al zo lang bezig. En de ontwikkelingen in onze taal weerspiegelen onze werkelijkheid,” aldus Den Boon. Een jaar lang spitte hij kranten, tijdschriften, radio en televisie door om nieuwe woorden te selecteren. “Een woord bestaat pas echt als het op papier staat. Woorden die een tijdje in meerdere kranten voorkomen, daar kijk ik naar.”

Op wat voor een taaljaar kijken we terug?

“Een zeer divers taaljaar, waarin je ziet dat sommige crises de boventoon hebben gevoerd Dat is ook logisch. Nieuwe woorden ontstaan vaak in het nieuws. Het nieuws gaat niet over vrolijke dingen die de gewone man op straat overkomt, maar gaat vaak over crises.

“Ik zie dat energie toch een zeer belangrijk thema is geweest. Energietoerisme, naar een warm land gaan in de winter, heeft daar mee te maken. En bofbelasting, winst voor bedrijven die het gevolg zijn van geopolitieke of maatschappelijke ontwikkelingen.

In het verlengde daarvan natuurlijk de oorlog in Oekraïne, die we dan weer terugzien in spijtgezin. Maar ook in prijzenpijn, pijn die gaat over de gestegen prijzen. Daarnaast ook klimaatklever, over de klimaatcrisis, een crisis die we al een hele tijd kennen en ook niet snel zal weggaan.”

Dan staan er ook niet crisis-gerelateerde woorden in de lijst. Waar komen die vandaan?

“Dan heb je ook nog de fenomeenwoorden, zoals boektokken. Het fenomeen ‘boektok’ bestond vorig jaar al, maar daar is dit jaar een werkwoord voor bedacht. En zevenvinker ook, een woord dat journalist Joris Luyendijk bedacht voor ‘bevoorrecht zijn’, wat in zichzelf een fenomeen werd en leidde tot een reeks nieuwe woorden. Zo hebben we nu ook ‘mindervinker', ‘vinkjesmens’ en ‘zesvinker’. Dat woord ‘zevenvinker’ had trouwens een boemerangeffect, omdat het een soort intellectueel scheldwoord is geworden. ‘Zevenvinker’ is zoals ‘boomer’ vroeger was.

“En dan nog ‘emojibaby’, op zichzelf ook een reuze interessant fenomeen. Het staat voor het plakken van een emoji over het gezicht van een kind of baby als een foto van het kind op sociale media gedeeld wordt. Blijkbaar is er in de maatschappij een beweging gaande waarin we in deze tijd van sociale media onze privacy meer willen beschermen, in ieder geval van kinderen.”

Hoe staat het met de invloed van andere talen op de woorden op de lijst?

“Needlespiking is Engels, boektok komt voor een gedeelte uit het Engels en emojibaby is afgeleid uit het Engels en het japans. Veel woorden die te maken hebben met sociale media of technologische ontwikkelingen zijn Engels. Maar, zo zie je ook bij ‘boektok’ [oorspronkelijk: ‘booktok’, red.], woorden kunnen in de toekomst vernederlandsen. Wie weet hebben we binnenkort een Nederlands woord voor ‘needlespiking’.

“Tien procent van de nieuwe woorden in Nederland komt uit een andere taal. De overige negentig procent is een samenstelling van twee woorden of een afleiding van een ander woord. Net zoals het Duits zijn wij een samenklonterende taal. Zo doen we dat al vijf eeuwen lang. Sommige mensen noemen die samengevoegde woorden geen nieuwe woorden. Ik vind van wel, want ze benoemen een nieuw begrip. Daarin zijn deze woorden uniek.”

De nominaties voor het Van Dale Woord van het Jaar en wat ze betekenen

Boektokken, het tiktokken over een boek

Bofbelasting, de extra, achteraf geheven belasting op onverwacht grote bedrijfswinst, m.n. als die niet het resultaat is van de gewone bedrijfsvoering, maar van geopolitieke of maatschappelijke ontwikkelingen

Emojibaby, een baby of jong kind waarvan het gezicht uit privacyoverwegingen met een emoji bedekt is op een via de sociale media gedeelde foto

Energietoerisme, het reizen (in de winter) naar een warm land om de hoge energieprijzen in het eigen land te ontvluchten

Klimaatklever, een activist die zich aan een object van symbolische waarde vastplakt om de aandacht van het publiek te vestigen op de klimaatproblematiek

Needlespiking, het stiekem en zonder toestemming met een injectienaald prikken van een persoon met het doel hem of haar te drogeren

Prijzenpijn, de hinder die de consument ondervindt van de gestegen prijzen, m.n. als gevolg van inflatie

Spijtgezin, een gezin dat achteraf spijt heeft (Oekraïense) vluchtelingen in huis te hebben genomen

Stopbonus, een bonus die bij het staken of opheffen van een sterk vervuilende onderneming van overheidswege wordt verstrekt aan de eigenaar ervan

Zevenvinker, iemand die zeven vinkjes kan afkruisen op een denkbeeldige lijst (man, blank, hetero, afgerond vwo, universitaire opleiding, autochtone vader of moeder, rijke of hoogopgeleide ouders) en die op grond daarvan automatisch maatschappelijk bevoorrecht is

Stemmen op het woord van het jaar kan tot 19 december op vandale.nl

Lees ook:

Met overweldigende meerderheid is ‘prikspijt’ gekozen tot woord van het jaar 2021

Het woord prikspijt is overtuigend gekozen tot woord van het jaar 2021. De term kreeg 82,2 procent van de stemmen en kreeg daarmee de voorkeur boven woonprotest (3,7 procent) en wappiegeluid (3,6 procent).

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden