Review

Kleurrijke eenlingen in spruitjesland

Jaap de Berg

Driekwart eeuw geleden zette Nederland zwarte Surinamers op een tentoonstelling te kijk. Decennia later nog moesten afbeeldingen van negers de verkoop stimuleren van schoensmeer en zuigmonden van stofzuigers.

Discriminatie? Zelf ondervonden ze daar heel lang geen hinder van, zeiden ettelijke Surinamers, vóór de oorlog naar Nederland gekomen, tegen Rudie Kagie. Algemeen was die ervaring niet. Zo kostte in de jaren dertig de hypothese dat ex-bokser Albert Lafour als baby ’uit het verkeerde gat was gekropen’, een Amsterdamse enkele voortanden.

Toch wekt ’De eerste neger’ de indruk dat zwarte Surinamers bij blank Nederland pas brede antipathie opriepen, toen hun aantal merkbaar toenam. Nog in 1957 – schrijf Kagie, zelden om een pakkende oneliner verlegen – ’was een Surinamer op de werkvloer zoiets als een pastoor op rolschaatsen’.

Het is vooral de tijd van die ’kleurrijke eenlingen in spruitjesland’, ruwweg 1920 tot 1960, die de journalist Kagie boeiend reconstrueert. Voor sommige hoofdpersonen, zoals de politieke activisten Anton de Kom en Otto Huiswoud, putte hij uit de stapels schriftelijke bronnen die hij moet hebben doorgewerkt. Vele anderen, nu ook overleden, kon hij nog interviewen.

Merendeels vonden ze emplooi in de showbusiness, de muziek en de sport. Zo bewezen ze het gelijk van de essayist L.J. Jordaan, die in 1930 negers veroordeeld zag tot de rol van ’speeltuig ener oververzadigde, naar nieuwe prikkels zoekende westerse cultuur’. Excepties als Hugo Pos en Albert Helman – die premier Biesheuvel met z’n paternalistische schouderklopjes wel had willen doodschieten – werden door mede-Surinamers voor hun hoge posities beloond met het verwijt van een ’elitaire opstelling’.

Hun rol van mikpunt voor blanke onlustgevoelens hebben de Surinaamse Nederlanders intussen goeddeels overgedragen aan andere nieuwkomers. „De geschiedenis leert”, zegt een van hen in het slothoofdstuk, „dat de groep die er het laatst is bijgekomen, het minst geaccepteerd wordt”.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden