Cultuur

Kleine voorstellingen verslaan grote gezelschappen bij Theo d'Or en Louis d'Or

Karina Holla in de voorstelling ROMP Beeld Sanne Peper

Tijdens het Gala van het Nederlands Theater werden zondagavond in de Amsterdamse Stadsschouwburg de beste prestaties van het afgelopen jaar geëerd met de jaarlijkse theaterprijzen. Kleine, intieme voorstellingen versloegen onverwachts de grote gezelschappen.

Karina Holla wint  de Theo d'Or voor haar rol in ROMP

Vergeet haar lichaam: in het toneelstuk ROMP is van Karina Holla alleen haar hoofd te zien. Haar romp zit verstopt onder de deken van haar ziekenhuisbed. Ze speelt een oude vrouw die gaat overlijden. Anderhalf uur lang houdt ze haar zwijgende man (acteur: Gerardjan Rijnders) en de toeschouwers met haar stem en rollende ogen aan zich gekluisterd.

Een bijzondere prestatie voor een mimespeelster die haar hele leven juist haar lichaam heeft gebruikt om iets op het toneel over te brengen. De ongekroonde koningin van de mime wordt ze daarom genoemd. Al dertig jaar produceert ze voorstellingen waarin ze zelf speelt, voornamelijk in zeer fysieke rollen. Ook leidde ze talloze mimespelers op als docent aan de theaterschool in Amsterdam.

Holla (68) valt in deze rol juist op door haar levenloze lichaam. Alleen met haar stem, waarin ze een scala aan emoties - van woedend schreeuwend tot vleiend fluisterend – legt, brengt ze haar levensverhaal over. ‘En het knappe is dat je je de lichaamsbewegingen, die bij die emoties horen, kunt voorstellen’, zegt Trouw-recensent Hanny Alkema daarover.

Holla’s carrière leek in Nederland juist op retour. De laatste jaren werkte ze veel in het buitenland. De toneelschool vond haar te oud, subsidie-aanvragen voor Compagnie Karina Holla werden steeds vaker afgewezen: artistiek niet interessant, zakelijk niet goed onderbouwd. Het Fonds Podiumkunsten en het Amsterdamse Fonds voor de Kunst geloofden een paar jaar geleden niet dat de stap naar teksttheater goed zou uitpakken en adviseerden daarom haar gezelschap geen subsidie te verlenen. Toch wist ze nog steeds nieuwe projecten op te zetten, die ze financierde met haar verdiensten in het buitenland. Ze vroeg toneeltekstschrijver Rob de Graaf om speciaal voor haar ROMP te schrijven. En juist dit stuk levert haar nu de Theo d’Or op.

Volgens de jury van de Theo d’Or speelt ze ‘gekluisterd aan het bed haar performance zowel aangrijpend als jaloersmakend vitaal en levenslustig.’ Ook uit het juryrapport: ‘Het verval en de ketens van de ouderdom worden door haar vakmanschap met overgave én beheersing onontkoombaar en tastbaar.’ De jury verkoos haar boven de andere genomineerden: Marieke Heebink (Toneelgroep Amsterdam, voorstelling 'Oedipus Rex') en Alejandra Theus (Theater Rotterdam, voorstelling 'Revolutionary Road')

Haar werk op de bühne wordt steevast bewonderd door recensenten en publiek. Over ROMP schreef De Volkskrant: ‘Een huiveringwekkend goed optreden’, over ‘Fremdkörper’, een voorstelling uit 2014 schreef De Theaterkrant: ‘Geen moment draait het om mooidoenerij, Holla zet in op waarachtigheid’.

Holla heeft al nieuwe plannen. Ze wil nu een voorstelling maken over het boek ‘De oorlog heeft geen vrouwengezicht’ van Nobelprijs-winnares Svetlana Alexijevitsj.

Bruno vanden Broecke in 'Para' Beeld Thomas Dhanens

Bruno vanden Broecke wint Louis d'Or voor zijn rol in Para

Theater is de kunst van het doen vergeten dat het maar theater is, en de toeschouwer laten voelen dat wat op het toneel gebeurt ‘echt’ is. Dat is precies wat de Belgische acteur Bruno vanden Broecke (43) bereikt als hij zijn monoloog ‘Para’ speelt. Hij krijgt er de Louis d’Or, de prijs voor beste mannelijke hoofdrol, van 2018 voor.

Hij staat in zijn eentje op het toneel, in strak t-shirt en spijkerbroek, lichtelijk wijdbeens: de onopvallend stoere houding van een militair. Zo speelt hij met een naturel dat je doet vergeten dat hij acteur is. Een ‘masterclass in verdwijnen’, noemde een recensent het.

Nico Staelens heet hij, een voormalige para-commando die vertelt wat de Belgische strijdkrachten in de jaren negentig in Somalië tijdens een vredesmissie hebben verricht. Hij begint redelijk ontspannen, eens kijken of de power-presentatie het doet. Maar hoe verder de militair komt in zijn getuigenis, hoe meer de herinneringen hem overspoelen. Hij laat je begrijpen hoe de moraal verschuift als je eenmaal in een oorlogssituatie verzeild bent geraakt.

Para is het derde deel van een drieluik over België’s inmenging in postkoloniaal Afrika, geschreven door David van Reybrouck en geregisseerd door Raven Ruëll en gespeeld bij KVS, het Vlaamse stadstheater van Brussel. In deel 2 speelde Vanden Broecke een pater, nu dus een militair. Het gaat hem evengoed af. Bij beide voorstellingen loofde de pers zijn acteertalent.

‘De koning van de monoloog’ is Vanden Broecke ook wel genoemd. In België had hij een paar jaar terug ook veel succes in de rol van Socrates, waarvoor Stefaan van Brabandt een monoloog schreef. Ook in films is Vanden Broecke te zien geweest. Zo speelde hij de poppenspeler Gerard in de door Theo Maassen geregisseerde film ‘Billy’ waarin de buikspreekpop de touwtjes in handen neemt. Voor hij ging acteren, studeerde Vanden Broecke klassieke filologie en was hij een tijdlang leraar Latijn en Grieks.

De Nederlandse toneeljury verkoos zijn prestatie boven die van de andere genomineerden, Eelco Smits (Toneelgroep Amsterdam/Toneelhuis, voorstelling ‘Vergeef ons’) en Steven van Watermeulen (NTGent, voorstelling ‘Onderworpen’).

Uit het juryrapport: “In alles is Bruno Vanden Broecke in Para een acteur die niet lijkt te acteren: hij wórdt zijn personage. Schuchter en onhandig lijkt hij zijn voorstelling te starten, grijpt gaandeweg de toeschouwer genadeloos bij de kladden en neemt hem mee in zijn trots die uitmondt in een enorm verdriet en woede. In een grootse monoloog, die voorbij gaat aan documentair theater, laat Vanden Broecke in alles de onmacht spreken over een nieuw ‘Verdriet van België’.”

Overige prijswinnaars

De Arlecchino, de prijs voor beste mannelijke bijrol ging naar Vanja Rukavina voor zijn rol als Damir in ‘The Nation’, de theatermarathon van Eric de Vroedt bij Het Nationale Theater. Maureen Teeuwen kreeg de Colombina, de prijs voor beste vrouwelijke bijrol, voor haar rol in ‘Dumas/La Dame/DeSade’ van Maatschappij Discordia.

De prijs voor beste regie ging naar Guy Weizman van het Noord Nederlands Toneel voor de voorstelling ‘Salam’, waarin Jack Wouters de rol van Abraham speelde. De jury looft ‘Salam’ als een prikkelende, pompende en pulserende voorstelling.

De Prosceniumprijs was voor het impresariaat Senf Theaterpartners voor hun wezenlijke bijdrage aan het Nederlands toneel. Schweigman& en Slagwerk Den Haag wonnen De Mimeprijs voor de voorstelling ‘For the time being’. De Gouden Krekel voor beste jeugdproductie ging naar ‘Princess’ van Theater Sonnevanck/Oostpool. De Gouden Krekel voor beste prestatie in een jeugdproductie was voor Janne Desmet in ‘Wat er gebeurde terwijl de mussen de polka dansten’ van Schippers & Van Gucht/Hetpaleis.

Dit waren de winnaars van vorig jaar

In 2017 gingen de Louis en Theo d'Or voor de beste mannelijke en vrouwelijke hoofdrol naar Hans Croiset en Romana Vrede. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden