Review

Klassieke zuiverheid in modern Parijs

In navolging van haar moeder Catherine Deneuve, die te zien was in 'O convento', en vader Marcello Mastroianni, die de laatste rol van zijn leven speelde in 'Voyage au début du monde', heeft nu ook Chiara Mastroianni de hoofdrol gekregen in een film van de hoogbejaarde Portugees Manoel de Oliveira.

David Sneek

Voor 'La lettre' verplaatste hij de klassieke Franse roman 'La princesse de Clèves' van Madame de la Fayette naar het hedendaagse Parijs, waarbij hij zich er niet aan stoorde dat de zeventiende-eeuwse ideeën over kuisheid en trouw die in het boek centraal staan, in de film absurd over zouden kunnen komen. Sterker nog, het contrast tussen de dialogen van honderden jaren geleden en het moderne stadsleven inspireerde hem naar eigen zeggen juist.

Soms leveren deze opzettelijke anachronismen een komisch effect op, bijvoorbeeld wanneer een aanbidder van Madame de Clèves (in de film niet meer van adel) tussen de voortrazende auto's op een boulevard in een stijve pose verklaart dat zijn brandende hartstocht slechts door de dood genezen kan worden. Meestal echter hebben de gedragen dialogen waarin de personages getuigen van hun eeuwenoude idealen een verrassende schoonheid, en is de zuiverheid van hun geloof en hun overtuigingen zelfs op te vatten als subtiele kritiek op oppervlakkigheid en lichtzinnigheid door een regisseur die immers zelf in 1908 werd geboren en daarmee ook bijna uit een andere wereld afkomstig is.

Eén moment van oogcontact tussen madame de Clèves en de popmuzikant Pedro Abrunhosa, die voor één ogenblik geen zonnebril droeg, was genoeg om in haar een levenslange liefde te laten ontbranden, die zij slechts bekent aan een jeugdvriendin die in het klooster is getreden. In die plechtige gesprekken beschrijft zij hoe ze telkens weer vlucht voor haar ware liefde, eerst uit trouw aan haar echtgenoot, maar dan, wanneer zij weduwe is geworden, alleen nog maar om de ideale, onbeantwoorde liefde in stand te houden.

De manier waarop zij zichzelf en haar geliefde zonder ophouden kwelt, hem blijft ontlopen ondanks haar bijna oncontroleerbare passie, vindt een volmaakte equivalent in de traagheid van de statische beelden waarmee Oliveira zijn publiek tergt. Om de soms bijna pijnlijke saaiheid die zijn eerdere werk al kenmerkte te creëren, heeft hij hier een aantal verfijnde kunstgrepen gevonden. Tussentitels vatten de belangrijkste dramatische wendingen zoals het huwelijk van madame de Clèves of de dood van haar moeder samen, opdat die gebeurtenissen niet hoeven te worden getoond, en Oliveira deinst er zelfs niet voor terug zijn film vijf minuten te laten stoppen om de pianiste Maria Joao Pires in beeld Schubert te laten spelen.

Bij dit alles vraag je je af: kan zo'n gebrek aan handeling boeien? Kan verveling een film beter maken? Wanneer de acteurs als gehypnotiseerd hun lange teksten declameren, wanneer de camera eindeloos stil blijft staan om een standbeeld in een park te laten zien, word je je langzaam bewust van het ruisen der bladeren in de Jardins de Luxembourg, met heel ver weg nog wat stadsgeluiden, en kan je aandacht volledig uitgaan naar de oogopslag van Chiara Mastroianni. Hoewel zij in interviews verklaarde zich bij Oliveira slechts een marionet gevoeld te hebben, en zijn stijl een raadsel te vinden, is het boven alles haar intensiteit, de schijnbare trance waarin zij als madame de Clèves verkeert, die 'La lettre' laat uitstijgen boven Oliveira's eerdere werk, en tot zijn beste film maakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden