Review

KIOSK

'Niets veroudert zo snel als de toekomst'

'Allemaal gepolizeid!' zet Ignacio Ramonet, hoofdredacteur en genius van Le Monde diplomatique, meteen de toon boven zijn inleiding. 'Met behulp van de nieuwe technologieën proberen triomfantelijk neoliberalisme en globalisering ons één en dezelfde denkwijze en de dictatuur van de markt op te dringen.' Vangen videocamera's en Internetfilters niet onophoudelijk ons doen en laten op? Grappig is dat tussen de schrikbeelden ook de relativering te lezen valt. 'Niets veroudert zo snel als de toekomst', geeft Ramonet toe bij een herinnering aan Aldous Huxley's utopie 'Brave New World' (1932). Dat belet de schrijvers niet om met schrille tonen en in donkere tinten het einde van het privé-leven en de risico's van de elektronische kaartenbak te schilderen.

'Hoe zero tolerance Europa binnenkwam', schrijft de socioloog Loic Wacquant over de invasie van Amerikaanse beveiligingsmaatregelen. Het Franse publiek griezelt pas echt bij de waarschuwing 'made in USA'. Maar onder een appèl aan het Franse chauvinisme verbergt zich een interessant artikel over de ontwikkeling van scherp toezicht in de Amerikaanse steden, vooral New York, in de jaren tachtig en negentig. Een politie die op resultaat wordt afgerekend en dus sneller en harder toeslaat, fijnmazige en uitwisselbare bestanden over personen onderhoudt, en geen zuipen en bedelen langs de straten gedoogt. Wacquant vindt het de praktijken van een politiestaat. Autoritair optreden kenmerkt echter al veel langer, alleen zonder de Amerikaanse doelmatigheid, de gezagsuitoefening in Frankrijk. Burgerlijke ongehoorzaamheid staat daar bijzonder slecht aangeschreven bij de ordedienaars. (In zijn 'Overpeinzingen van S. Montag' (NRC/Handelsblad) heeft H.J.A. Hofland trouwens heel wat lovende woorden aan het zero tolerance beleid van de New Yorkse burgermeester Giuliani gewijd: schoon, gezellig en veilig, die stad!) Waar is intussen dat behalve de ellendelingen ook de zielenpoten en underdogs van de straat geschopt worden. De introductie van lik-op-stuk beleid op scholen roept bij de auteurs van Le Monde diplomatique begrijpelijke twijfels op.

De discussie eindigt met de politie en de gevangenissen, sluitstuk van het repressieapparaat. Na al het voorgaande is het wantrouwen in 'de goede zorgen van een veiligheidsstaat' zoals Christian de Brie schrijft, geen nieuws. Ook in Frankrijk besteedt de politie steeds meer taken uit aan particuliere diensten, en de overzichtelijkheid en verantwoordelijkheid worden er daarmee niet groter op. Anastassia Tsoukala schrijft uitdagend over 'Morele paniek tegenover de voetbalvandalen'. De politie zoekt een aannemelijke vijand: 'De voor achterlijk en kwaadaardig versleten hooligans moeten als proefkonijn dienen voor steeds brutere methodes om massa's te beheersen. Zonder dat vreedzamer benaderingen geprobeerd worden.' Merkwaardig is dat de voorstelling van de politie als fascisten in spe, een karikaturale indruk maakt. Daarentegen doet de als karikatuur bedoelde schets van de voetbalvandalen die de onderzoekster Tsoukala de lezer voorschotelt, realistisch aan. Maar de criminologe Josine Junger-Tas leert de Fransen in 'De repressieve bemiddeling in Nederland' dat ook wij langs slinkse wegen overgehaald worden om onze burgerlijke en particuliere vrijheden af te staan aan Big Brother. Mijn brein is al gewassen.

Links-radicalen tussen paranoïde en helderziend

Ooit kende Nederland een kleine maar respectabele antistaatse traditie. Ferdinand Domela Nieuwenhuis (1846-1919) neemt in de anarchistische beweging een zekere plaats in. Tot voor enkele tientallen jaren voerde het blad Buiten de perken, dat op die traditie terugging, een onverzettelijke strijd tegen de staatsovermacht. En aan de jaren zestig heeft Nederland één onvergetelijke bijdrage geleverd: PROVO, blad en beweging. Naar tekenen van libertair verzet moet je nu wel heel goed zoeken tussen alle glossies die de status quo 'bejahen'. Maar daar is dan de Vrijbrief, ook al weer het laatste nummer zoals de redactie somber meldt. Aandachtige lezing maakt duidelijk waarom. Een tijdschrift dat na 25 jaargangen nog de helft van zijn 23 bladzijden aan een beginseldiscussie over het libertarisme verdoet, graaft zijn eigen graf. Maar het weinige dat de lezer uit de warhoofderij kan opmaken, overtuigt hem niet dat de erfenis van Domela Nieuwenhuis in goede handen is bij de Vrijbrief: de vrijheid die verdedigd wordt blijkt te slaan op het onverkorte eigendomsrecht. Bedrijfskartels en -monopolies heten de uitdrukking te zijn van het onvervreemdbaar recht op vrijwillige samenwerking. Met een kleine donatie van de VVD moet het tijdschrift te redden zijn.

Woorden van rebellen hoeft niet gered, wil niet gered. Het gestencilde en geniete blaadje roept weemoedige herinneringen op, en dat geldt ook voor de boze inhoud: actie tegen de marine, protesten tegen het Internationaal Monetair Fonds, acties tegen dierproeven. En jawel, ook hier de 'Brave New World': 'Een kwestie die de komende jaren steeds meer zal gaan spelen is de controle van werkgevers over de genen van 'hun' proletariërs. De genen bepalen immers mede de waarde van de arbeidskracht van proletariërs.' Vanouds, en nog steeds, schommelt het denken van links-radicalen tussen paranoia en helderziendheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden