Review

KIOSK

'Amerika probeert ons te onderwerpen met betovering'

DOOR SAMUEL DE LANGE

Maar dan is het gedaan met de plichtplegingen, en aan het einde van de scherpe kritieken op 'fast food voor een klassenloze maatschappij', 'moreel imperialisme' en 'onweerstaanbare bussinesschools', citeert het Franse maandblad tevreden zijn eigen vermelding in de Newsweek van 31 januari jl., die de Amerikanen troostte dat er veel minder antiamerikanisme bestaat dan men wel denkt: ,,De Europeanen zijn niet gek. Buiten de redactieleden van Le Monde diplomatique zijn er maar weinigen die geloven zich te kunnen meten met de militaire en politieke macht van de Verenigde Staten.'

Le Monde diplomatique beschouwt 'antiamerikanisme' als een geuzennaam, begrijpt de lezer. De hoofdredacteur Ignacio Ramonet houdt het er in het eerste artikel nog op dat Amerika de wereld met 'een smakelijk despotisme' omkoopt. ,,Amerika probeert ons niet meer met geweld te onderwerpen, maar met betovering, niet op bevel, maar met onze eigen instemming. Niet met bedreigingen, maar door te mikken op onze hang naar vermaak.'

Maar in een volgend artikel, 'De nieuwe planetaire bijbel' van de sociologen Pierre Bourdieu en Loic Wacquant, verkeert de zelfspot over 's werelds goedgelovigheid in bittere verwijten. Amerika is de schepper van een slinks begrippenapparaat dat zich in onze hoofden genesteld heeft. Fremdkörper als 'minderheden', 'multiculturalisme', 'flexibiliteit' en 'mondialisering', beheersen onze kijk op zaken. Die gemeenplaatsen zijn zo opdringerig dat men vergeet dat zij eigenlijk alleen op het moderne Amerika slaan. ,,Deze unieke supermacht, dit symbolisch Mekka van de wereld, wordt gekenmerkt door de weloverwogen ontmanteling van de verzorgingsstaat en de gelijktijdige uitwas van de repressieve staat, de vernietiging van de vakbonden en de dictatuur van de onderneming, begrepen als pand van de aandeelhouders.'

Ook met het multiculturalisme van Amerika hebben de Franse sociologen niks op. Die zogenaamde houding van respect en reserve tegenover zwarten, chicanos en andere subculturen is au fond een dekmantel voor uitbuiting en verwaarlozing van mensen. In Los Angeles werden, bijvoorbeeld, vorig jaar 25000 arme kinderen wegens plaatsgebrek de toegang tot de lager school geweigerd. Die wanverhoudingen wil Amerika dan ook nog eens 'mondialiseren'!

Deze ideologische woedeuitbarsting zou bijna doen vergeten dat de Fransen heel wel in staat zijn zónder Amerikaanse hulp een racistische klassenmaatschappij draaiende te houden. Eronder vindt men een iets bescheidener kritiek op de veramerikanisering van de Franse voorsteden afgedrukt. De toegang tot de oude steden wordt verziekt door eindeloze straten vol supermarkten, bouwmarkten, garages, meubelgiganten én McDonalds, vindt Rick Fantasia (sic!). Een Amerikaan in hun keuken is de Fransen een steen op de maag, en die ergernis leidt tot fysiek terrorisme (op 19 april viel in Bretagne een dode bij een aanslag op McDonalds), of tot de razernij die men in de conclusie van de journalist over de zones commerciales proeft: 'een visuele kakafonie die je ook in de Verenigde Staten vindt, een cultureel Tsjernobyl'.

Volgen nog twee artikelen over hoe de Amerikanen met behulp van 'foundations' (Rockefeller, Ford, Carnegie) en van de prestigieuze 'bussines schools' (Harvard) cachet geven aan hun platte neo-liberalisme. Het verbaast dan niet dat in twee slotartikelen het antiamerikanisme de lucht in wordt gestoken, en zijn tegenstanders beschuldigd worden van 'het intimideren van de laatste oppositie tegen een sociale orde die in de Verenigde Staten gebrouwen wordt'.

Lang gesprek met vrouw die WTO pak slaag gaf

Het Amerikaanse tijdschrift Foreign Policy is zo'n 'denktankje', in dit geval van de 'Carnegie Endowment for International Peace', waar Le Monde diplomatique het op gemunt heeft. Op de cover staat het portret van een vrouw, met daarnaast de tekst: 'Waarom lacht deze vrouw? Omdat zij net in Seattle de WTO een pak slaag heeft gegeven. Daarom.' Het nummer bevat een lang interview met Lori Wallach, de belangrijkste organisator van het verzet tegen de WTO-ronde vorig jaar. Hoewel de hoofdredacteur Moisés Naím die haar ondervraagt duidelijk pro WTO is, krijgt Wallach alle gelegenheid haar argumenten tegen de huidige wereldhandelspraktijken en regels uiteen te zetten. Het soort gedachtenwisseling waaraan Franse intellectuelen een hekel aan hebben. In een artikel over 'Privatisering' wordt onder de kop aan de hand van acht stellingen ('regeringen verkopen staatsondernemingen om geld te verdienen', 'privatisering schept corruptie') de voors en tegens afgewogen. In een volgend artikel, 'Leven in een gewelddadiger wereld', heet het dat ,,globalisering de inkomensongelijkheid in de wereld vergroot heeft, een gewelddadige cultuur verspreid heeft via de toegenomen communicatie, en de handel van 'doodsindustrieën' zoals wapens en drugs heeft uitgebreid'. Onder de titel 'De financiering van campagnes mondialiseert mee' worden de verleidingen uitgemeten waaraan politici blootstaan, nu elke lokale verkiezing wereldwijde consequenties heeft. En zo staat het hele nummer vol artikelen die zelden voor radicale maatregelen pleiten, maar met kracht van argumenten een democratisch kapitalisme verdedigen tegen fantasten, links en rechts.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden