Review

KIOSK

DE ZAAK BRONGERSMA: LIJDEN AAN HET LEVEN

Relevant, orgaan van de Nederlandse Vereniging voor Vrijwillige Euthanasie (NVVE), denkt uiteraard anders over de zaak. In een artikel 'Lijden aan het leven' etaleert Hans van Dam de achtergronden die Brongersma tot zijn beslissing brachten: ,,Niet dat hij ziek was, maar het leven had hem niets meer te bieden en elk reëel uitzicht op verandering ontbrak''. Van Dam laat Brongersma aan het woord over de levensmoeheid die hem kwelde. ,,Die vreselijke leegte, dag voor dag, en er is niemand meer met wie ik die leegte kan delen, want al mijn bloedverwanten, al mijn naast vrienden en kennissen zijn dood. De wereld is zo kil geworden.'' Bovendien werd hij incontinent. En: ,,Als je zoals ik achter in de tachtig bent, besef je terdege en voortdurend dat je voor het einde staat, maar je weet ook dat het nog wel tien jaar kan duren.'' Uitlatingen in die zin heeft Brongersma vanaf 1993 gedaan, en op grond van dat alles concludeert Van Dam dat, ook al gaat het niet om een 'medisch coherent ziektebeeld' zoals de wet dat volgens Ars Aequi vereist, er toch sprake is van 'ondraaglijk en uitzichtloos lijden aan het leven', zo schrijft Van Dam. Beroep op de wet veronderstelt echter een 'ten dode lijden'.

Wie Brongersma's klachten leest kan zich, hoe invoelbaar zijn levensmoeheid ook moge zijn, niet onttrekken aan de idee dat de wet niet van toepassing was. Brongersma's wens zou door een 'pil van Drion' beter gedekt zijn geweest (de hypothetische doodspil die, volgens de rechtsgeleerde Drion, iedereen boven zekere leeftijd op zak zou moeten hebben), of bij ontstentenis daarvan, door een zelfmoord 'op zijn Romeins'. Ook Brongersma vraagt zich ergens af : ,,Hoe lang zal ik nog de kracht hebben om naar de bovenste verdieping te gaan voor de beslissende sprong?'' Eigenlijk staat in deze zaak het recht op zelfmoord tout court ter discussie, en niet de euthanasie. In een volgend artikel in Relevant is de licht pathetische toon waarmee Van Dam Brongersma's geval als euthanasie probeerde te legitimeren verlaten, en heeft plaatsgemaakt voor een volksere aanpak. 'Waar bemoeit de politiek zich mee' staat boven een stuk van Marleen Peters dat verslag doet van een regiobijeenkomst van de NVVE in Nijmegen. Daar komt het hoge woord eruit. ,,Vrijwel iedereen zou het liefst over 'een pil van Drion' willen beschikken zodat ze op een zelfgekozen tijdstip een einde aan hun leven kunnen maken.'' Dat zou de deelnemers aan de bijeenkomst de vernederingen van de aftakeling besparen - waarbij vooral de ziekte van Alzheimer genoemd werd - en ook zo'n 'verschrikkelijk einde' als de sprong van het dak die Brongersma overwoog.

ER KAN VEEL VERBETERD WORDEN AAN HET LEED

In het Maandblad Geestelijke volksgezondheid wikt en weegt de psychiater Frank van Ree de zaak nog eens in 'Ouderdom en hulp bij zelfdoding'. Hij stelt voorop dat hij in zijn lange praktijk in psychiatrische ziekenhuizen veel zelfdodingen heeft meegemaakt, 'gewelddadige, vaak gruwelijke gebeurtenissen'. Van Ree zegt ook in vergelijkbare gevallen als Brongersma bij zelfdoding geassisteerd te hebben. Bij objectief gezonde, maar getraumatiseerde mensen. Hij meldde zo'n geval bij de Officier van Justitie, en hoorde dan niets meer. 'Toetsing achteraf' heette dat. Het lijkt erop dat Van Ree niet erg gebrand is op verwijdering van euthanasie uit het strafrecht. Hij waarschuwt voor een simpele inlossing van de wensen die de bezoekers van de NVVE-bijeenkomst die ventileren. Er kan namelijk veel verbeterd worden aan het leed dat oude mensen moeten doorstaan. Er is een tekort aan arbeidskrachten in de tehuizen dat niet moet worden opgelost met een verruiming van de mogelijkheden tot de hulp bij zelfdoding, maar met politiek-economische maatregelen. Toch, in Brongersma's geval was volgens Van Ree de doorslaggevende factor een omstandigheid waaraan weinig te doen viel. Jaren had Brongersma zich sterk gemaakt voor beter begrip van pedofielen, maar halverwege de jaren negentig keerde de publieke opinie zich heftig tegen die groep en hun verdedigers. Ook bij Brongersma gingen de ruiten stuk. Het is opmerkelijk dat Relevant dat motief onvermeld laat. Of het moet zijn omdat die affaire pas speelde n de eerste formulering van Brongersma's doodswens. Van Ree's laatste waarschuwing is aan het adres van degenen die vinden 'dat iedereen het recht heeft over het eigen leven te beschikken'. Mensen zijn met elkaar verbonden in lief en leed, en naasten en omstanders zijn kwetsbaar.

ZO MAAKT PIEKEREN ONS ALLEMAAL BENAUWD

In Nursing, onafhankelijk maandelijks vakmagazine voor verpleegkundigen, wordt onder de welsprekende kop 'Buitenspel gezet' gepleit voor meer stem van de verpleegkundigen bij beslissingen tot euthanasie, en tezelfdertijd voor een betere wettelijke bescherming. In de praktijk zijn verpleegkundigen vaak de eersten die door patiënten in vertrouwen worden genomen, en het beste op de hoogte van de situatie, maar over hun competentie blijft ook in de nieuwe wet onzekerheid bestaan. In verschillende ziekenhuizen wordt daarom aan een protocol gewerkt. 'Zo maakt piekeren ons allemaal benauwd', zei Hamlet (III, 1), die zich nog met een dolk moest behelpen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden