Beeld uit ‘Disappearance at Sea (Cinemascope)’. Beeld Museum De Pont

Wat moeten we zien in Tilburg

Kijken naar een kunstenaarsfilm, het kan een grootse ervaring zijn

Elke week kiest Trouw uit een museum de blikvanger die we niet mogen missen. Vandaag: ‘Disappearance at Sea (Cinemascope)’ van Tacita Dean in Tilburg. 

De film begint mysterieus. De camera lijkt in een ronddraaiende machine te zitten. Er zijn twee gloeilampen die meedraaien en steeds van links naar rechts over het beeld bewegen. Er is in cirkels geslepen glas, waardoor alles op het scherm lijkt te draaien. En dan verschijnt rechts in beeld, achter het glas, de laaghangende zon.

Sinds de jaren tachtig gebruiken kunstenaars regelmatig films en video’s in hun werk en dat pakt niet altijd even goed uit. Anders dan een gewone speelfilm of documentaire hebben die films vaak nauwelijks een verhaallijn, het gaat de makers meer om het idee dat ze in beeld brengen. Of tsja, beeld? De inmiddels verouderde video’s van de eerste jaren zijn vaak zo mistig dat je je fantasie moet gebruiken om te snappen wat je ziet. Daar komt bij dat die films altijd al halverwege zijn als je als museumbezoeker langs komt lopen. Het vergt doorzettingskracht om kunstvideo’s en films te bekijken.

De toeschouwer mag zelf de punten verbinden

Nu is in Tilburg een kleine expositie te zien met werk van Tacita Dean (1965) uit de eigen collectie van museum De Pont. Eén werk dat daar draait, herstelt alle imagoschade die andere kunstenaarsfilms het medium hebben toegebracht. Geen korrelige video dus, maar echte film, 16 millimeter, en al kun je de film ook online bekijken, de presentatie in het museum, met de ratelende filmrol in de projector en de echte filmbeelden, is vele malen indrukwekkender. De film, door de Britse kunstenaar in 1996 gemaakt, heet ‘Disappearance at sea (Cinemascope)’ en duurt veertien minuten.

Dean houdt er niet van haar verhalen te voorzien van te veel uitleg. De toeschouwer mag zelf de punten verbinden. De ‘verdwijning op zee’ uit de titel is de verdwijning van Donald Crowhurst, een ondernemer die in 1969 meedeed aan een zeilwedstrijd en net voor de finish zelfmoord moet hebben gepleegd – aan zijn notities te zien was hij tijdens het halve jaar op zee waanzinnig geworden.

In de film gebeurt praktisch gezien niet bijzonder veel, toch is het kijken ervan een grootse ervaring. Dankzij het perspectief van de vuurtoren dichtbij – de ronddraaiende machine – en de langzaam ondergaande zon op de achtergrond, het geluid van meeuwen, van de roterende vuurtoren én van de snorrende film in de projector begin je als toeschouwer je oriëntatie te verliezen, maar toch wil je blijven kijken. Het houvast van de vuurtoren is bedrieglijk, de overeenkomst tussen de filmprojector en de vuurtoren verwarrend en als aan het eind van de film de zon achter de horizon is verdwenen en het op de film donker is geworden, ben je als kijker ook even van de kaart.

‘Disappearance at sea (Cinemascope)’ uit 1996 in de collectiepresentatie ‘Tacita Dean’ is te zien tot en met 2 februari 2020 in De Pont museum, Tilburg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden